Jaarrede

Numaga jaarrede 2018 –

Uitgesproken door voorzitter prof.dr. Jos Joosten, op 22 mei in De Lindenberg

 

Geachte leden,

Beste dames en heren,

 

2018 is niet helemaal terecht uitgeroepen tot jubileumjaar van Mariken van Nieumeghen. De vijfhonderdste verjaardag van de tekst valt namelijk een paar jaar eerder, maar je zult mij er niet al te hard over horen klagen, want ik ben een groot bewonderaar en liefhebber van Mariken, dat ik werkelijk als een van de fraaiste schatten uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis beschouw. Voor vandaag leek het me op zijn minst aardig om de schijnwerper te richten op een andere laat-middeleeuwer, van wie in elk geval wél vast staat dat hij feitelijk iets met Nijmegen te maken heeft gehad: Pater Joannes Brugman.

Brugman kan natuurlijk qua bekendheid niet in de schaduw staan van Mariken. Sterker nog: zelfs de straatnaam ‘Pater Brugmanstraat’ was er haast niet geweest, als er niet het merkwaardig optreden was geweest van de Nijmeegse aannemer F.Ph.Thijssen. Deze Thijssen had de eerste huizen gebouwd aan wat tegenwoordig de Pater Brugmanstraat is en zodoende lag het voorstel voor om de nieuwe straat ‘Thijssenstraat’ te dopen. Dit leidde tot groot protest in de Nijmeegse gemeenteraad tegen deze vernoeming.

 

‘Terwijl men aan den eenen kant zijn best gedaan heeft, om voor de straten te kiezen namen van personen die beroemd zijn, die zich verdienstelijk jegens de gemeente hebben gemaakt, zal men hier aan de straat den naam geven van iemand die daar grond bezat en uit eigenbelang den weg heeft aangelegd. Op die wijze kan men namen krijgen, die op den duur alles behalve aangenaam in den ooren klinken.’

 

Opmerkelijk mag heten van wie deze felle kritiek kwam. Namelijk van Franciscus Philippus Thijssen zélf, die ook raadslid en wethouder was.

 

En zo kreeg de straat uiteindelijk de naam van Pater Brugman toebedeeld. Brugman is natuurlijk vooral bekend van zijn preken en de uitdrukking die er onlosmakelijk mee verbonden is. Maar er is ook wat poëzie van hem bewaard gebleven, onder meer een bekeringsgedichtje, dat bepaald regels vol élan bevat:

 

Ic wil gaen avonturen

Te gaen enen anderen ganc,

Al solt mi werden sure:

Och ewelijc is so lanc!

 

Of we de wederwaardigheden van Numaga in het afgelopen verenigingsjaar als ‘avonturen’ moeten betitelen en kunnen classificeren als ‘enen anderen  ganc’ weet ik niet. Maar er is beslist een aantal zaken gaande geweest. Daarbij zij aangetekend dat deze Jaarrede, die we bij de Algemene Ledenvergadering beter op hun plaats vinden dan tijdens de jaarboekpresentatie, af en toe gebruik maakt van voorkennis. Waar mijn verhaal eigenlijk over 2017 zou moeten gaan, neem ik de vrijheid het begrip ‘jaar’ enigszins naar eigen inzicht in te vullen.

 

Allereerst stond het bestuur hier vorig jaar tijdens de ALV met een veel zorgelijker gezicht dan heden, vanwege de financiële toestand van de vereniging. Zoals we zojuist hebben kunnen vaststellen, hebben de aangekondigde en uitgevoerde maatregelen ertoe geleid dat we stilaan weer van de gewenste stabiliteit kunnen spreken. Dit is gelukt door, onder meer, besparingen op zaalhuur, verzendkosten van het Jaarboek en drukkosten van de ledenbrief.

 

Die digitalisering van de ledenbrief verloopt, na enige aanloopproblemen, nu toch goeddeels vlekkeloos. We hadden deze digitalisering ongetwijfeld ook doorgevoerd zonder de financiële noodzaak, maar het komt wél goed uit: een verbetering die ook geld oplevert. Deze verdergaande vorm van digitalisering, gecombineerd met de privacywetgeving die deze maand van kracht wordt, brengt mij ertoe om nogeens te benadrukken dat Numaga adresgegevens alleen gebruikt voor de doeleinden van de vereniging: verzenden van onze publicaties en verenigingsgerelateerde correspondentie en dat noch het digitale noch het fysieke adresbestand aan derden zal worden afgestaan.

 

Een andere duidelijke verandering die vorig jaar is ingezet en nu verder vormkrijgt is de andere opzet van de tweemaandelijkse Numaga-lezingen. De in 2016 opgerichte programmacommissie, bestaande uit bestuursleden Jan Brauer en Rob Wolf, uit Hans Wegman (redactielid van Nijmeegs Katern), Gelderlander-journalist Eric Reijnen Rutten en ondergetekende, beoogt de Numaga-avonden een levendiger karakter te geven. Dat doen we door niet alleen meer het vaste format te gebruiken van één spreker in een vaste zaal, maar in vormgeving en locaties te variëren. Dit jaar besteedden we onder meer aandacht aan de biografie van de Gelderlander­-icoon Louis Frequin, met als locatie de huidige Gelderlander­-redactie, waar beide biografen geïnterviewd werden en vervolgens een debat over de huidige lokale Nijmeegse pers volgde, met op dit moment actieve lokale journalisten. In het nummer van Nijmeegs Katern, dat gelijktijdig met deze themamiddag verscheen, stond een achtergrondgesprek met een van de biografen.

Aan de vooravond van de gemeenteraadverkiezingen werd de geschiedenis én actualiteit van de plaatselijke democratie centraal. Later dit jaar organiseren we een avond over de gifmoorden bij de Honigfabrieken tijdens de Tweede Wereldoorlog – op het oude Honig-terrein, waarover Henk Termeer uitgebreid schreef in het Nijmeegs katern. We proberen ook zo de dwarsverbanden te benutten.

 

Er zijn tevens enkele zaken in de persoonlijke sfeer te vermelden. Allereerst werden wij vorige maand opgeschrikt door het indroeve nieuws van het onverwachte, snelle overlijden van ons erelid Jan Kuys. Zelf kende ik dr.  Kuys ook als collega binnen de Letterenfaculteit en heb ik kunnen vaststellen hoezeer dit overlijden tot breed ervaren ongeloof en verdriet aanleiding gaf. We wensen zijn nabestaanden, naasten en vrienden alle sterkte toe.

 

De wijzigingen in het bestuur zijn zojuist al aan bod gekomen. Toch neem ik graag even de gelegenheid te baat officieel afscheid te nemen van beide vertrekkers. Hoewel van Els Peeters natuurlijk niet echt – zij blijft zeer zichtbar actief als altijd bij de redactie van het Nijmeegs Katern en we zullen veel van haar blijven horen. Ook Jan Brauer heeft toegezegd actief te zullen blijven binnen de programmacommissie en de Grote Nijmeegse Gescheidneis Quiz. Ik wil beiden zeer hartelijk danken voor hun jarenlange bestuurlijke inzet en we zullen deze zomer nog gepast afscheid van hen nemen. Ik heet ook graag twee nieuwe bestuursleden van harte welkom: Marga Jetten en Willeke Guelen.

 

Er bleef ook veel hetzelfde, dat het komend jaar niet zal veranderen. We hadden weer een fraaie editie van ons Jaarboek, met een goedbezochte presentatie, gewijd aan modernistische en traditionele architectuur in Nijmegen. Het Nijmeegs Katern verscheen met steeds weer boeiende afleveringen. En ik kan in deze midjaarse jaarrede, al terugblikken op twee excursies. De keuze om in 2018 de jaarlijkse excursie rigoureus eerder te houden, namelijk op 14 april, blijkt uit oogpunt van deelnemertal een goede: de trip was helemaal uitverkocht. De deelnemers kregen een mooi programma voorgeschoteld door de reiscommissie bestaande uit Ruurd van der Staaij, Billy Gunterman en Wim de Natris: met onder meer een indrukwekkende avant-première van De Bastei en een prachtrondleiding door vestingstad Grave.

 

Intussen maakt het bestuur zich stilaan op voor het jubileumjaar 2019, als  Numaga 65 jaar bestaat. Besloten is al, vanwege de financiële situatie, het jubileum bescheidener vorm te geven dan de vorige editie in 2014. Wat precies thema en inhoud gaat worden is nog onderwerp van discussie. Wat in elk geval vaststaat is dat het bestuur in dat jaar óók wil inzetten op actievere werving van nieuwe Numagaleden. (Overigens mag u nu al, zonder inmenging van het bestuur en zonder jubileumjaar als aanleiding, beginnen met aanbrengen van nieuwe leden.) Daarvan zult u zeker nog horen en merken.

 

En verder staat er voor dit jaar nog het gebruikelijke moois op stapel, zoals in december wanneer we – om de cirkel van dit verhaal rond te maken – een Numaga-avond wijden aan Mariken van Nieumeghen, van wie we als lokale historische vereniging de lokale viering van het jubileum natuurlijk niet ongemerkt willen laten voorbijgaan. Zelfs als ze er een paar jaar naast zitten.