Lezingen

De vereniging Numaga organiseert elk jaar vijf Numagalezingen. Ze vinden op dinsdagavond plaats vanaf 20.00 uur veelal in de Lindenberg, of op locatie elders in Nijmegen. De Numagalezingen gaan steeds over een onderdeel van de Nijmeegse geschiedenis;  daarbij komen de diverse tijdvakken en disciplines – geschiedenis, kunstgeschiedenis, architectuur, archeologie – aan de orde. Zie hieronder een selectie van de lezingen sinds 2002.

 

Volgende lezing

Zie  Agenda

(klik hier)

 

Lezingen 2018


18 september Numaga lezing. Locatie: Honig- complex

Wie vermoordde de vijf werkbazen bij de Honig tijdens WO2 met rattengif? Wat kan daarvoor het motief geweest zijn? Waarom is de dader nooit gepakt? Deze avond op de ‘plaats delict’ in de Honig-fabriek werpt een nieuw historisch licht op deze cold case.

 

  • Historicus Henk Termeer zet de feiten op een rij, vertelt over verdachten, slachtoffers en het onderzoek destijds. Heeft de historicus nieuwe openingen in de zaak? (Zie ook Nijmeegs Katern februari 2018)
  • Docent Talita Smits van de Politieacademie deelt haar expertise vanuit het heden.
  • Historicus Lennert Savenije schetst de context van collaboratie en verzet, ook in de Nijmeegse bedrijven. Hij publiceerde het nieuwe standaardwerk Nijmegen, collaboratie en verzet. Een stad in oorlogstijd (Vantilt 2018)

 

Aan het eind van de avond zullen diverse mysteries na meer dan zeventig jaar zijn opgehelderd.

22 mei: ALV en ledenavond over stadsgeschiedenis

 

Programma voor de pauze

– Algemene Ledenvergadering (de agenda en vergaderstukken zijn vanaf 15 mei beschikbaar op de website www.numaga.nl)

– Jaarrede van de voorzitter

 

Na de pauze – thema stadsgeschiedenis

– Documentaire van Kees Moerbeek over de zusters van kasteel Hallo (ingeleid door Hans Wegman).In de hal van de Lindenberg – die op de plaats van het kasteel staat de maquette van Hallo geplaatst.

– Korte lezing van Billy Gunterman over de Nieuwe Historische Atlasvan Nijmegen. Als oud geografie- en didactiekdocent vertelt hij graag het verhaal van de stad met behulp van kaart, beeld en tekst.

Politieke omwentelingen in Nijmegen – verkiezingsspecial – 6 maart, Lutherse kerk

 

Het algemeen kiesrecht in 1917 zorgt voor een grote politieke omwenteling in Nederland. Hoe zit dat in Nijmegen? Hier geldt een andere dynamiek. Honderd jaar algemeen kiesrecht en de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart zijn aanleiding om de Nijmeegse politieke omwentelingen eens te belichten. Met drie sprankelende mini-lezingen door:

 

Joost Rosendaal (RU) over de omwenteling van de Bataafs-Franse tijd 1795 –1815.

Ron de Jong (Kiesraad) rond 1900 nemen de katholieken geleidelijk de macht over in Nijmegen.

Peter van der Heiden (CPG) na de Piersonaffaire 1981, staat het CDA zijn dominante positie af aan ‘links’.

 

Daarna een reflectie vanuit de landelijke politiek door Paul Depla – burgemeester van Breda; politicoloog en van 2000 tot 2010 prominent PvdA-wethouder in Nijmegen, mede-bouwer van ‘Havana aan de Waal’ en Lisa Westerveld  – lid Tweede Kamer GroenLinks;  was lid Nijmeegse gemeenteraad. Eric Reijnen Rutten (De Gelderlander) is gespreksleider.

 

Intermezzo: politieke liedjes door Marijke van de Pavert en Elly Leussink!

 

De krant, de baas in de stad?  Portret Louis Frequin, 33 jaar hoofdredacteur De Gelderlander  –27 januari

Hoofdredactie De Gelderlander-Lange Hezelstraat

Een bijzonder middag-programma over de invloed van de krant op het dagelijkse en politieke stadsleven, vroeger en nu. Aanleiding is de verse biografie Krantenpaus – De oorlogen van Louis Frequin (1914 -1998). De kleurrijke Louis Frequin leidde tussen 1945 en 1978 vanuit Nijmegen 33 jaar lang De Gelderlander, een invloedrijke lokale en regionale krant van katholieke signatuur. De presentatie is op de nieuwe redactie van De Gelderlander pal naast de spoorbrug, een oude stek van de krant.

  • Gesprek met de auteurs Hélène van Beek (1964) en Louis van de Geijn (1949), beiden lang verbonden aan De Gelderlander
  • Historische filmbeelden De Gelderlander persen
  • Paneldebat over rol en macht van de lokale journalistiek
  • Kijkje in de ‘redactie-keuken’

Lezingen 2017


500 jaar Lutheranen in Nijmegen – Dick Akerboom-12 december

2017 is het Luther-jaar, want op 31 oktober 1517, vijf eeuwen geleden dus, spijkerde Maarten Luther op de kerkdeur in Wittenberg zijn 95 stellingen tegen de aflatenhandel in de katholieke kerk. Het begin van de reformatie. Terwijl de meeste Nederlandse protestanten het calvinisme aanhingen, was het lutheranisme de dominante stroming in Duitsland. In Nijmegen hadden veel lutheranen dan ook een Duitse achtergrond. De Nijmeegse Lutherkenner Dick Akerboom vertelde hoe het lutheranisme als kleine groepering in Nijmegen zijn plaats te midden van andere geloofsrichtingen heeft verworven en behouden.

 

Albany & Nijmegen: Sister Cities na de hulpactie in 1947 – Anja Adriaans- 19 september

In oktober 1946 kreeg Charles Hustinx, burgemeester van Nijmegen, het bericht dat in Albany een hulpcomité werd opgericht, de Albany Aid Campaign for Nijmegen. Begin juli 1947 vertrok het schip de SS Westerdam uit de haven van Albany, via New York naar Nijmegen met 300 ton hulpgoederen aan boord: voedselpakketten, kleding, medicijnen, glas, cement, hout en andere bouwmaterialen.

 

Door de hulpactie in 1947 groeide een warm contact tussen de twee steden en ook burgers. De kranten schreven over “Sister Cities”. In de loop der tientallen jaren verwaterde het contact tussen Nijmegen en Albany NY echter. Stichting FAN (Friendship Albany & Nijmegen) organiseert dit jaar activiteiten rond dit bijzondere verhaal van internationale solidariteit voor Nijmegen.  Anja Adriaans, voorzitter van Stichting FAN, duidde de historie en de betekenis van de hulpactie. In een paneldebat liet historicus Jan Brauer een delegatie uit Albany het Amerikaanse perspectief sshetsen, van de burgers en de veteranen van de 82nd Airbone Division.

 

Hanzestad Nijmegen -vergeten glorie? –  Maartje A.B. – 21 maart

Nijmegen een ‘Hanzestad’? Ja hoor, na vijf jaar diplomatiek ploeteren werd Nijmegen in 1402 erkend als Hanzestad. De stad behoorde daarmee tot een invloedrijk stedennetwerk dat zich uitstrekte tot aan het huidige Estland. De steden werkten samen zodat hun kooplieden en schippers zo goed mogelijk handel konden drijven. Ze rustten bijvoorbeeld gezamenlijk schepen uit tegen zeerovers, en regelden vermindering van tolgelden bij de Deense en Engelse vorsten. Tussen de dertiende en zeventiende eeuw was de Hanze een hoofdrolspeler in het Europese handelsverkeer.

In de Nijmeegse stadsgeschiedenis moet je het Hanzeverleden echter met een vergrootglas zoeken. Onderzoeker Maartje A.B. behandelt de rol van Nijmegen binnen het Hanze-netwerk. Ook vertelde zij over de welvaart die de Hanze bracht voor individuele Nijmegenaren. Archivaris Frans Hermans van het Gemeentearchief Venlo schetste het Venlose perspectief van de Hanze.

 

Origineel of praktisch? Restauratie van Monumenten, voorbeeld De Vereeniging -WillemJan Pantus, 17 januari

Een boeiend inkijkje in de restauratiepraktijk van monumenten met als actueel voorbeeld ‘óns eigen’ 100-jarig Nijmeegs concertgebouw De Vereeniging. Restaureren van monumenten: Hoever ga je daarin? Wat is origineel of authentiek? Waar is afwijken van de bouwtekening acceptabel, ook vanwege het actuele gebruik of moderne inzichten?

Architectuurhistoricus Willem Jan Pantus vindt dat bij De Vereeniging nogal flink is afgeweken van de visie van architect Oscar Leeuw. Leeuw-deskundige Pantus voerde daarover een boeiend debat met de verantwoordelijke restauratie-architect Job RoosNico Nelissen, oud-voorzitter Architectuur Centrum Nijmegen, en Fons Asselbergs, directeur Rijksdienst voor de Monumentenzorg tot 2005. Eric Reijnen Rutten van De Gelderlander was gespreksleider.

Lezingen 2016


 Vechtende gladiatoren en het Nijmeegs amfitheater – Annelies Koster 15 november

 

Museumstukken vertellen ons het verhaal van de Romeinse gladiatoren. Wie waren deze vechtersbazen en hoe leefden zij? Hoe zag hun verzorging en training eruit? Wat weten we van hun gevechtstechnieken en bewapening? Een dag in het Romeinse amfitheater kende een vast stramien. Na dierengevechten, jachtpartijen, executies van criminelen was de klap op de vuurpijl het gladiatorengevecht. Daarom trok het veel volk. Spreker Annelies Koster  (hoofd Gelders Archeologisch Centrum Museum G.M. Kam)vertelde  over hun betekenis van de spelen en ook over het enige amfitheater in Nederland bij het Tiende Legioen in Nijmegen-Oost.

 

Biergeschiedenis van Nijmegen – Van Mol tot Raaf – Twan Dohmen, 20 september

Journalist Twan Dohmen uit Cuijk publiceerde een boeiend bierboek over deze vochtrijke geschiedenis: Bier in het Rijk van Nijmegen: Van Mol tot Raaf, bier in het Rijk van Nijmegen. Over het brouwerenambt – het middeleeuwse gilde van de brouwers – tot een nog altijd bestaand steunfonds voor weduwen en gepensioneerden uit de brouwerswereld. Een lezing waar je dorst van kreeg.

 

De beginjaren van de Nijmeegse 4 Daagse – Dresen, Claassen, Verhoeven 17 mei

Dit jaar de de 100ste editie! Deze lezing ging over de oorsprong van de Vierdaagse, begin twintigste eeuw. In 1912 deden de wandelaars voor het eerst Nijmegen aan als overnachtingsplaats maar pas in 1925 kwam de Vierdaagse definitief naar Nijmegen. Hoe kwam het van de Vierdaagse in Nijmegen tot de Nijmeegse vierdaagse?

Leen Dresen vertelde over de landelijke sporttentoonstelling die in 1912 in Nijmegen werd georganiseerd en de relatie tot de Vierdaagse. Clemens Verhoeven sprak over de rol van de Koloniale Reserve en van de Prins Hendrikkazerne. Met prachtige filmbeelden en foto’s zorgde Vierdaagse-expert Marcel Claassen voor mooie sfeerbeelden uit de jaren twintig en dertig.

 

 

100 jaar Openbare Bibliotheek – drs Rob Wolf – 22 maart

Bijna dertig jaar, van 1972 tot 2000, was de Openbare Bibliotheek Nijmegen te vinden in de Lindenberg. Het was een hippe, spectaculair ingerichte, maar ook erg onhandige ruimte. Bij de opening was het gebouw al te klein, met een rolstoel of kinderwagen kon je er nauwelijks uit de voeten. Maar de Lindenbergjaren waren ook een periode van enorme bloei. Zo nam het aantal leden toe van 10.000 in 1968 naar 40.000 in 1981. Het was ook een periode van diversificatie. Van 1916 tot 1972 konden mensen die graag lazen bij de openbare bibliotheek terecht om boeken te lenen – en om in de leeszaal de krant te lezen. Sindsdien werden er ook grammofoonplaten en andere media uitgeleend en richtte de bibliotheek zich op volwassenen en kinderen met een leesachterstand.

 

1000 kinderen op een kluitje. Het wezendorp Neerbosch en de Neerboschkwestie – dr Anton van Renssen – 19 januari

 

De Nederlandse kranten schreven in 1893 en 1894 uitvoerig over de Neerboschkwestie. In deze 19e-eeuwse mediahype lagen de weesinrichting Neerbosch bij Nijmegen en haar directeur Johannes van ’t Lindenhout stevig onder vuur. De aanleiding was een brochure over misstanden in dit wezendorp, die in inktzwarte tinten waren geschilderd. De evangelist Johannes van ’t Lindenhout had in 1863 een weeshuis geopend in de Lange Brouwerstraat in Nijmegen. Zijn initiatief groeide in de polders van Neerbosch snel uit tot een groot wezendorp met na 25 jaar 41 gebouwen en ruim 1100 bewoners. En dat volledig gebaseerd op giften van particulieren, armenzorgverenigingen en kerkelijke diaconieën. De stichtelijke weesvader was  flink aangeslagen door de aantijgingen, hoewel een onderzoekscommissie hem vrijpleitte van zelfverrijking en van uitbuiting van de arme weesjes.

Spreker Anton van Renssen promoveerd november 2015 aan de VU-Amsterdam op dit onderwerp. Historicus dr Joost Rosendaal, van de Radboud Universiteit, kenner van de 19e eeuw, gaf een reflectie geven op de presentatie.