Dit is het eerste plan dat op
zichzelf werd uitgegeven, alle voorgaande verschenen in boekwerken. Vele en groote
veranderingen hadden plaats gegrepen, sinds Veltman onze straten doorkruiste en Plan III
opnam. De gewichtigste was wel het verdwijnen van den Burcht die in 1796 viel, een
slachtoffer van kleinzieligheid. Welk een sieraad hij was voor onze stad toonen de
schilderstukken van Van Goyen, de gravures van Hoogers en zooveel andere kunstwerken. Waar
zich de Burcht eenmaal verhief, ziet men op dit plan het Hof, dat sedert dien tijd, als
een gevolg der muziek? uitvoeringen aldaar, van aanleg en vooral van karakter en stemming,
geheel veranderd is.
Een der twee oude poorten, die nog in den ringmuur gestaan hadden,
welke in 1467 verdween, de Burchtpoort (oosteinde Burchtstraat), was afgebroken in 1826;
de andere, de Wiemel- (= Windmolen) poort, onderaan de Broerstraat. bleef in wezen tot
1860, toen het steeds toenemend verkeer haar verwijdering noodzakelijk maakte. Onkenbaar
veranderd is het aanzien van Mariënburg. Waar Plan III nog tuinen vertoonde, waren
kazernes, een hospitaal, arsenalen, een kruitmagazijn en andere militaire gebouwen
verrezen, die eerst in het afgeloopen jaar het lot van al het ondermaansche deelden.
Alle putten zijn nu, zonder uitzondering, in groote pompen veranderd.
Onderaan de Grootestraat is een Vischmarkt gekomen met overdekte galerijen, plaats voor
den afslager en een pomp. |
|
Deze markt was geopend in 1638; vóór
dien tijd stonden de vischvrouwen met haar waar te koop in de Grootestraat en aan de Waal.
In 1882 werd de Vischmarkt verplaatst naar de Korenbeurs op de Nieuwe Markt.
Twee deftige heerenhuizen zijn in kazernen veranderd: het huis der
familie Van Randwijk, in de Burchtstraat, en dat der familie Singendonck, op het Valkhof.
Tusschen Achter-Valburg, de Regulierstraat en den Wal ligt een open
terrein, waarvan een gedeelte de Kat genoemd werd. Een kat is de naam gegeven in
vestingbouwkunde, aan een. hooggeplaatste batterij, ook wel cavalier genoemd. Zulk een
verdedigingsmiddel was daar in 1583 opgeworpen. Na 1839 heeft dit onbebouwde terrein
verschillende bestem? mingen gehad, o. a. werd aldaar in 1850 de eerste gasfabriek te
dezer stede gebouwd. Opmerkelijk is het, hoe weinig verandering de twee eeuwen, verloopen
tusschen het verschijnen van Plan III en dat van Plan IV, teweeggebracht hadden in dat
gedeelte, dat omtrent 1467 binnen de wallen gesloten werd. Op Plan IV valt dit minder in
het oog dan in de voorgaanden, maar zij, die de stad gekend hebben vóór haar
ontmanteling, zullen zich herinneren, dat, wanneer men de wallen omwandelde, men daar nog
altijd dezelfde toestanden te zien kreeg dan op Plan III zijn aangeduid: kleine
moestuintjes en slordige lapjes grond. De bij den genoemden uitleg bij de stad aan?
getrokken buurten, hebben steeds het, karakter van voorsteden behouden. Alleen de
Molenstraat was een deftige straat geworden. |
English pages
