Gisteravond hield deze in 't voorjaar tot stand gekomen vereeniging tot beoefening van Nijmegens geschiedenis in de Nutzaal haar eerste vergadering. Aan de orde was vooreerst de vaststelling van het huishoudelijk reglement, dat door de vergadering werd goedgekeurd. Onder toejuiching werd vervolgens een voorstel aangenomen strekkende om het eerelidmaatschap aan te bieden aan een drietal personen, die zich voor de studie van Nijmegen's verleden zeer verdienstelijk hadden gemaakt, namelijk den heer mr. W. van de Poll, den eerw pater A. Meyer, thans te Zwolle, bekend om zijn "Geschiedenis van het Dominicaner klooster en kerk te Nijmegen'' en den heer Th. H. A. J. Abeleven, wien deze aanbieding tevens als huldeblijk moest strekken bij zijn tachtigsten verjaardag.
    Gaarne, zoo verklaarde de voorzitter, de heer J. J. Weve, had men aan dit drietal ook nog toegevoegd onzen ijverigen stads-archivaris den heer Van Schevichaven; maar diens bescheidenheid verzette zich daartegen : zoo lang hij zelf deel uitmaakt van het bestuur, meende hij niet tevens eerelid der vereeniging te kunnen zijn.
    Dat de onvermoeide grijsaard zich overigens bijzonder voor Nijmegens geschiedenis verdienstelijk maakt, bleek uit de mededeeling van den voorzitter, dat de heer Van Schevichaven een kolossalen arbeid voltooid heeft, namelijk een volledigen catalogus van alle gedrukte stukken, die op Nijmegen betrekking hebben.
    Zoodra de geldmiddelen der vereeniging dit toelaten zal dit belangrijk werk, hetwelk in handschrift geheel gereed ligt, in druk worden uitgegeven.
    Verder deelde de voorzitter mee, dat een der leden zich ijverig onledig hield met een studie over de onderscheiden gestichten van Nijmegen, waartoe hij geregeld de voorhanden bescheiden in het stedelijk archief raadpleegde.
    De vruchten dier studie zullen in een der eerstvolgende vergaderingen aan de leden worden meegedeeld.
    Ten derde deelde de voorzitter nog mee dat van bevriende hand was toegezegd een verhandeling over Pater Brugman, waarin waarschijnlijk nieuwe gegevens omtrent dien grooten Nijmegenaar zouden werden meegedeeld.
    Op een verzoek van den heer W. Nieuwenhuizen aan het Bestuur om bij Burgemeester en Wethouders pogingen aan te wenden ten einde te verkrijgen dat de gebruikmaking van de stedelijke boekerij en het archief den belangstellenden gemakkelijker mocht worden gemaakt, werd door den Voorzitter toegezegd, dat het Bestuur gaarne aan dien wensch gevolg zou geven.
    Daarop droeg de voorzitter het presidium over aan den heer mr. P. S. Scheen, penningmeester, ten einde zelf de aangekondigde verhandeling te houden over Geschiedbeoefening".
    Alvorens daarmee aan te vangen, deelde hij mee dat het Bestuur voor deze eerste vergadering gaarne een spreker, uitmuntend door bijzondere geschiedkennis of redenaars-talent had doen optreden, maar in zijn pogingen daartoe was gefaald doordat verscheidene uitgenoodigde sprekers verhinderd waren.
    Ook had het plan bestaan dat de heer Van Schevichaven op 10 December ll. de leden zou rondleiden door ons merkwaardig Gemeentehuis ten einde hun daarvan de voornaamste bezienswaardigheden te toonen: Dit plan was echter verijdeld door de ziekte van den heer Van Schevichaven, waarvan deze, naar spreker hoopte, spoedig herstellen moge, maar die hem toch nog verhinderde ook deze vergadering bij te wonen.
    Vervolgens tot zijn eigenlijk onderwerp komende, merkte de heer Weve op, dat hij ditmaal minder wilde spreken over de beoefening van Nijmegens geschiedenis in 't bijzonder dan wel over geschiedbeoefening over 't algemeen. Ten gevolge onzer herinneringen aan de schooljaren, toen de geschiedenis ons voorkwam als een aaneenschakeling van oorlogen, veeten en rampen, zijn we allicht geneigd te meenen dat geschiedbeoefening noodzakelijk iets droogs en dors moet hebben. Dit behoeft echter niet het geval te zijn, als men zich bij de beoefening der geschiedenis maar op een hooger stand punt plaatst.
    Van nature is de mensch geneigd te voldoen aan zijn ingeschapen zucht tot weten. Dat weten strekt zich vooreerst uit over de natuur, over de heele geschapen wereld en vervolgens over de voorwerpen om ons heen en de veranderingen, waaraan zij onderhevig zijn. Het verhaal dier veranderingen maakt de geschiedenis uit, Wat niet verandert heeft geen geschiedenis. Nauwer begrensd, is de geschiedenis het verhaal der veranderingen in de menschelijke samenleving, omvattende kunsten en wetenschappen, godsdiensten, politiek enz. Om ons daarvan rekenschap te geven, dienen ons vooreerst het kenvermogen en vervolgens de ervaring. Als hulpmiddelen om tot de kennis der veranderingen in het verleden te geraken dienen ons navraag, lezen en onderzoek.
    Maar bij die navraag aan nog levende personen en bij het raadplegen der onderschelden schrijvers behoren wij ons te vergewissen of deze wel beschikken over het noodige gezag.
    Het kind gelooft blindelings zijn ouders en onderwijzers; op lateren leeftijd wordt allicht gezag verleend aan den professor of aan personen, die door hun studie of betrekking geacht worden van 't een of ander beter te zijn ingelicht dan anderen. En dat is goed ook, omdat hun kennis vaak de vrucht is van jaren en eeuwen. Maar bij de strenge beoefening der geschiedenis mag toch nooit de ernstige controle der bronnen gemist worden.,
    Sprekende over het uitgestrekt gebied der menschelijke. geschiedenis, wees spreker op de onderscheidden gidsen, die wij ons kunnen kiezen om ons daar rond te leiden. Zij die zich vergenoegen met alleen te zien wat langs de algemeen begane wegen is gelegen, alleen willen afstappen in de algemeen bezochte hotels, kunnen tot geleiders nemen de schrijvers van historische romans; daaronder zijn Lissone's en Cook's, die u zoowel in het weelderige zuiden als het barre noorden rondleiden. Wie behagen schept in spannende schokkende tafereelen, moge hen volgen. Maar in hun geleide loopt men licht gevaar, door de feeën, die op de grenzen van werkelijkheid en fantasie omzweven, naar dit laatste gebied te worden overgevoerd.
    Wie zooals de leden dezer vereeniging wil blijven binnen de werkelijke geschiedenis, moet zich andere gidsen kiezen, die niet langs de groote wegen blijven, maar doordringen in de ongebaande bosch- en bergpaden, tusschen kloven en rotsen.
    In die gidsen, die ernstige zoekers wordt vereischt strenge waarheidsliefde en onpartijdigheid. Oppervlakkig zon men daarom meenen dat de beste geschiedschrijver die zou zijn, welke zich bepalen zou tot een dorre kroniek van de voorgevallen feiten. Dit is evenwel niet het geval. De feiten toch staan niet los op zich zelf ; oorzaak en gevolg schakelen zich aaneen. Daarbij zijn de handelingen der individuen en der volken feitelijk uitingen van gedachten en is de geschiedenis alzoo het tafereel der ontwikkeling van denkbeelden. (volgende kolom)

Tusschen bloed- en bloedverwant
Is een band
Niet licht te breken,
Van een boom scheert nimmer tak
Zonder krak
Of jammerteeken.

    De liefde tot de geboorteplaats wordt gevoed door de kennis van haar verleden. Inzonderheid geldt dit voor een stad als Nijmegen, wier verleden zoo rijk is. Die liefde tot de geboorteplaats is voor groote mannen vaak een machtige prikkel geweest om voor de grootheid der vaderstad te arbeiden. Ook Nijmegen heeft vele dergelijke mannen opgeleverd. Spreker herinnerde daarbij aan den onvergetelijken Graadt van Roggen, ter eere van wiens nagedachtenis deze vereeniging is opgericht. Hij was voorafgegaan door mr. Van der Bruggen, van wiens groote liefde diens bekende "Troostrede" getuigt, waarin hij zijn vaderstad poogt te troosten over het onvermijdelijk verval, dat hij tegemoet zag.
    Dat Graadt van Roggen ondanks die sombere voorspelling den moed niet opgaf en de schijnbaar tot ondergang gedoemde stad nog zoo hoog wist op te voeren, is het sprekendste bewijs voor zijn machtige wilskracht.
    In den loop zijner rede toonde spreker ook aan dat de geschiedenis van een plaats niet alleen belangrijk is, als zij handelt over middeleeuwsche toestanden privilegiën, keuren enz. Sommigen oordeelen dat de tegenwoordige inrichting der maatschappij overal zoo eenvormig is, dat plaatselijke geschiedenis overbodig zou worden.
    Maar wanneer men let op de eigenaardige verschillen', vaak tusschen dicht bij elkaar gelegen ,plaatsen, ziet men dat dit niet het geval is, Er zijn zooveel onderwerpen van kunst en wetenschap, verkeer, van ontwikkeling op alle gebied, die de aandacht vragen en daarbij, gelijk de boom zich opbouwt uit cellen, zoo wordt de groote algemeene geschiedenis gevormd door de geschiedenis der onderscheiden plaatsen.
Om al deze redenen zal "Oppidum Batavorum'' zich aan de beoefening van Nijmegens geschiedenis wijden.
    Hoe rijk het verleden onzer stad ook zij, toch is haar geschiedenis nog niet geschreven. Om niet te spreken van de duistere tijden der Batavieren, is zelfs van de geschiedenis onzer stad in de Middeleeuwen weinig meer te vinden.
    Het zal de taak zijn van deze vereeniging alles op te sporen wat daarover licht kan verspreiden en door de studie van de onderscheiden tijdperken in verloop van jaren te komen tot het uitgeven van een volledige geschiedenis van Nijmegen.
    Van groot belang voor de geschiedenis zijn de gedenkstukken van het verleden. Het kostbaarste monument van Nijmegen, de keizerlijke burcht van het Valkhof, waarvoor men thans als hij nog bestond, van heinde en ver hierheen zou komen, is helaas verwoest en de naijver der overige Geldersche steden is daaraan niet vreemd geweest. Het weinige, wat wij nog aan oude gedenkstukken over hebben, behoort daarom zorgvuldig te worden bewaard. Daarvoor behoort de vereeniging te waken.
    Zij zal ook haar leden rondleiden in onze merkwaardige gebouwen. Zij wenscht verder de kennis van Nijmegens verleden te verbreiden door het uitgeven en verspreiden van de geschriften, die daarop betrekking hebben.
    Onze stad is waard gekend en geliefd te worden. Is er een, die wijzen kan op zulk een schilderachtigen aanleg, op zulk een verbazende vlucht in 25 jaren tijd? Eeuwenlang heeft Den Haag er groot op gegaan, le plus beau village van Europa te zijn. Thans nu zij als stad van over de 100.000 zielen daaraan is ontgroeid moge Nijmegen zich dien oernaam toeëigenen; noemen sommigen het een groot dorp, het mag een buitenlustoord heeten.
    Spreker wees er nog op, dat de stichting van deze vereeniging, die door "die Haghe" was voorafgegaan, ook elders tot oprichting van dergelijke plaatselijke vereenigingen kon prikkelen, zooals reeds te Leiden geschied was.
    Hij eindigde met een werkelijk gloedvolle peroratie, waarin hij ons den blinden zanger toonde, in de geschiedenis als Homeros beroemd, die rondging van stad tot stad, alom de volksoverleveringen opvangende en verzamelende, om die te verwerken tot zijn heerlijke schepping, waarin rondom den toorn van Peleus' Zoon al de helden van oud-Griekenland zijn gegroepeerd tot een monument als van zuiver rotskristal, een gedenkstuk voor alle eeuwen. Zoo moet ook Nijmegen zijn grootsch verleden bewaren, gedachtig aan het noblesse oblige.
    Luide toejuichingen leverden den spreker het bewijs hoezeer hij de vergadering door zijn leerrijke voordracht had geboeid. De heer Scheers was dan ook aller tolk, toen hij hem daarvoor in korte, hartelijke woorden dank zeide en de hoop uitsprak dat hij nog meermalen als spreker voor "0ppidum Batavorum" mocht optreden.
Het vrij talrijke gehoor, waaronder wij eenige eerw. heeren geestelijken en verscheiden dames opmerkten, was zichtbaar voldaan.
Deze eerste vergadering van "Oppidum Batavorum" is een onmiskenbaar succes geweest.

    "In 't edel, lustig Gelderland,
Alom befaamd door zijn landauwen,
En vruchtb're beemden, digt beplant,
Gansch schoon en sierlijk in 't beschouwen,
Ligt een vermakelijke stad,
Zoo aangenaam als welgelegen
Die van d'Aloudheid, als een schat,
Ons ovrig is, genaamd Nijmegen.

Deze aanhef van H. K.Arkstee's in dichtmaat geschreven boek, getiteld: ,,Nijmegen, de oude hoofdstad der Batavieren", kwam ons voor den geest, toen wij een bezoek brachten aan de door "Oppidum Batavorum" georganiseerde tentoonstelling. Immers, we zagen daar weer in het schilderwerk de oude keizer stad in haar vollen bloei, we bewonderden weer die hechte, oude bouwwerken den Nijmegenaar zoo dierbaar, die plekjes van hooge historische waarde, waarop Nijmegens zonen zoo terecht fier mogen zijn. En is het dan wonder, zouden we willen vragen, dat deze verzameling van schilderijen, aquarellen, teekeningen, prenten, photographieën op Oud-Nijmegen betrekking hebbende zooveel belangstelling ondervond.
    En ieder zal het met ons eens zijn, dat deze drukke toeloop gedurende drie dagen een verblijdend teeken is, waardoor Nijmegens' bewoners toonden, groote belangstelling te hebben voor het verleden, voor de geschiedenis der oude Veste.
    En uit dien tijd, dat Nijmegen nog met wallen en grachten was omgeven, dat de sterke burcht nog zijn fiere torenspits tusschen het geboomte op het Valkenhof verhief, dat de St. Stevenskerk nog in vollen luister was, uit dien tijd was veel op doek gebracht.
    Allereerst zagen we een aantal plannen der stad, aan deze tentoonstelling afgestaan door het Museum van Oudheden alhier, waarop allengs een kleine aanbouw reeds was te zien, nieuwe, grootere fortificatiën waren aangebracht; dan volgden de negen poorten, velen bewoners onzer stad van heden ten dage nog zoo welbekend ; een aantal fraaie, keurig uitgevoerde aquarellen van P. Lauwerier, fijn afgewerkte penteekeningen van het Valkhof, het kasteel van Nijmegen vertoonende uit het Noorden en het Oosten gezien, éen teekening in bruine tint van de zoogenaamde Romeinsche capel, verschillende gezichten op den stadsmuur en een aquarel voorstellende "Het Belleveer met de hoenderpoort te Nimwege" door J. Doomer, discipel van Rembrandt. (Volgende kolom.)

    Ook gezichten op de Waal, den Waalwal, de stadsherberg en de veerpoort aan de Waalkade en nog tal van andere photographieën door C. C. van Leeuwen, een prachtige, fijn bewerkte kopergravure, Nijmegen uit het Oosten gezien.
     Diverse photographieën van W. Ivens en G. Korfmacher. Van deze laatste was o.m. een collectie groote photo's tentoongesteld, de verschillende poorten van buiten en van binnen gezien voorstellende. Verder bezichtigden we belangrijke bijdragen van den heer J, J. Weve, waaronder we vooral noemen de schilderij op doek met gezicht op het Valkhof. te Nijmegen, vermoedelijk van J. van Goyen. Eene photolithographie naar deze schilderij, aanwezig in het Rijksmuseum te Amsterdam.
    Verder verschillende stukken uit de collectie van onzen onvermoeiden stadsarchivaris den heer H. D. J. van Schevichaven, van den heer Grandjean, van den heer H. Uijen, van den heer, notaris C. A. E. Courbois (o. m. De Kronenburgertoren door R. Lauwerier). Schilderstukken uit de verzameling van mevrouw C. Scheers - Reijers, van den heer J. de Kok, van den heer L. Neijboer, van mevrouw Krom - Herderscheê.
    Inzendingen van de firma ten Hoet en den heer C. A. Vieweg, een keurige collectie aquarellen van den heer J. van Leeuwen en Bodifée's teekeningen van de St.-Stevenskerk dienen nog gemeld. Vervolgens was er een uitgebreide verzameling penteekeningen van gebouwen, verschillende ontwerpen en overdrukken hiervan en onder deze laatsten verdient vooral de aandacht het ontwerp voor de restauratie van de Latijnsche School, door onzen bekwamen stadsarchitect, den heer J. J. Weve, vervaardigd,
    Ook lagen nog uitgestald verschillende overdrukken naar penteekeningen van den heer Oscar Leeuw en meerdere keurige panorama's van Nijmegen, waaronder dat van den heer Bodifeé wel een der beste is.
    Deze uitgezochte verzameling, te veel om op te noemen, was door kennershand gerangschikt en verdiende wel der bezoekers onverdeelde aandacht.
    Het feit, dat deze tentoonstelling zoo wel geslaagd is, mag intusschen verblijdend heeten voor het bestuur van "Oppidum Batavorum" en een aanmoediging tevens zijn voor deze nijvere vereniging, om haar werkzaamheden met hernieuwden ijver voort te zetten,

Jaarvergadering 1907

DE GELDERLANDER
NIJMEEGS DAGBLAD.
13 Juni 1907 (pagina 2)
KUNST EN WETENSCHAP
"Oppidum Batavorum"

Publikatie plattegronden van Nijmegen

In 1909 lezen we in De Gelderlander over de laatste activiteit van de vereniging, de uitgave van een map met vijf oude plattegronden van Nijmegen.
(Klik hier voor afbeeldingen.)

DE GELDERLANDER
NIJMEEGS DAGBLAD.
25 Februari 1909 (pagina 5)
KUNST EN WETENSCHAP
Plattegronden van oud Nijmegen.