NUMAGA

Vereniging tot beoefening van de Geschiedenis van Nijmegen en Omgeving

Numaga lezingen 2005

Numaga-lezing 11 januari 2005

De eerste lezing van 2005 vond plaats op dinsdag 11 januari in de lezingenzaal van Museum Het Valkhof. 
Dr. Peter van den Broeke van het Bureau Archeologie van de Gemeente Nijmegen sprak voor een volle zaal over:

Bataven en hun voorgangers in de Waalsprong. Recente resultaten van het archeologisch onderzoek

Nadat onder Woonpark Oosterhout al een Bataafse nederzetting was blootgelegd met een overduidelijke Romeinse invloed, kwam onlangs op korte afstand daarvan een grafveld met een nog sterkere Romeinse inslag aan het licht. Een vrouwengraf met daarin onder meer acht stuks aardewerk, drie benen haarspelden, een kralensnoer met goudfolie en een glazen spiegeltje, zou bovendien niet misstaan tussen de rijkere graven van stedelijk Nijmegen. Temidden van de overheersende crematiegraven vallen enkele skeletgraven op, van personen die met sieraden getooid in het graf waren gelegd. In de nabijheid van Lent lag in de Romeinse tijd een bijna dichtgeslibde geul waarin vooral in de 1e eeuw v.Chr. en de 1e eeuw n.Chr. veel materiaal gedeponeerd is. Daaronder zijn meer dan 200 mantelspelden en fragmenten daarvan. De bewoningscontinuïteit die het vondstmateriaal weerspiegelt, drukt ons nog eens met de neus op de problematiek van de identiteit van de Bataven, die we uit de geschreven bronnen immers alleen kennen als immigranten. In de bedoelde geul hebben de Bataafse bewoners ook een muntschat gedeponeerd. Waarschijnlijk zien we hier een herhaling van een offertraditie in een natte omgeving, zoals die in de nabijheid ook vastgelegd is voor de periode tussen 900 en 600 v.Chr. Een nog oudere depositieplek in de Waalsprong (16e eeuw v.Chr.) mag door de aanwezigheid van constructies zelfs als een cultusplaats worden bestempeld.

Ledenvergadering 2005 en Numaga-lezing 15 maart 2005

De ledenvergadering 2005 vond plaats op dinsdag 15 maart 2005 van 19.30 tot 20.15 uur in de aula van het Valkhofmuseum, Kelfkensbos 59 te Nijmegen. Op de ledenvergadering  volgde een lezing over de Nijmeegse stadsgeschiedenis, met als thema:

Tweeduizend jaar Nijmegen. Reuzensprongen door een stadsgeschiedenis.

Spreker: prof.dr. Paul M.M. Klep, hoogleraar in de economische en sociale geschiedenis aan de Radboud Universiteit van Nijmegen en een van de auteurs van de nieuwe stadsgeschiedenis die binnenkort verschijnt, getiteld
Nijmegen. Geschiedenis van de oudste stad van Nederland.
Die nieuwe stadsgeschiedenis telt drie delen, één over prehistorie en oudheid, één over middeleeuwen en nieuwe tijd en één over de 19e en 20e eeuw. Veel deskundige auteurs leveren er een bijdrage aan en hebben de afgelopen jaren hun kennis en bevindingen op papier gezet. In de folder van de uitgever is sprake van "een moderne stadsgeschiedenis, waarin de verschillende aspecten van de stedelijke samenleving zoveel mogelijk worden geplaatst in hun onderlinge samenhang".
De spreker ging met name in op de volgende vragen:

• Wat zijn opvallende aspecten aan de nieuwe geschiedenis van Nijmegen?
• Wat betekent de geschiedenis van Nijmegen voor de spreker? En voor anderen, leden van Numaga en inwoners van Nijmegen?
• Waar liggen nog belangrijke, onbeantwoorde historische vragen waarvan we slechts de contouren kunnen onderscheiden.

  ---

De derde lezingenavond van 2005 stond in het teken van de herdenking van de Tweede Wereldoorlog, het verzet dat toen in Nijmegen heeft plaatsgevonden en speciaal de rol van dr. Daniel van Vugt daarin. Die laatste was jarenlang gynaecoloog in Nijmegen, raakte betrokken in het Nijmeegse verzet, werd door de bezetter opgepakt en kwam kort voor de algehele bevrijding van Nederland op 5 mei 1945 in een Duits concentratiekamp om het leven.

Voor een overvolle ING-zaal van De Vereeniging aan het Keizer Karelplein verzorgde dr. Henk Termeer, verbonden aan de Faculteit der Letteren van de Radboud Universiteit en tevens secretaris van onze vereniging, een lezing met als titel:

Verkenning van het verzet in Nijmegen tijdens de Tweede Wereldoorlog

In september 2004 constateerde De Gelderlander dat Nijmegen zijn verzetsmensen niet of nauwelijks kent en ze bijgevolg ook onvoldoende in ere houdt. Een van de belangrijkste redenen daarvan is dat de geschiedschrijving van verzet en illegaliteit in Nijmegen ruim zestig jaar na de bevrijding nog steeds in de kinderschoenen staat. Dr. Termeer schetste de grote lijnen van die Nijmeegse verzetsgeschiedenis en ging in op de belangrijkste obstakels die een beschrijving van die geschiedenis in de weg staan.

Een samenvatting van de lezing van dr. Termeer, gepubliceerd in Nijmeegs Katern jrg. 19, nr. 4, pp 50-58, kunt u hier vinden.

Na de pauze gaf auteur drs. Brigitte Weusten een korte inleiding op  het nieuwe boek Vraag niet alleen om mijn bevrijding. Het leven van Daniel van Vugt 1896-1945.  Zij en mede-auteur dr. A.E.M. Janssen boden vervolgens de eerste exemplaren van de biografie over Daniel van Vugt aan een zoon en een dochter van Daniel van Vugt, namelijk dr. Piet van Vugt en mevrouw Hilde van Vugt. Een korte aankondiging en samenvatting van het boek vindt u op onze Signalementen-pagina.

Plaats: aula Valkhofmuseum
Aanvang: 20.00 uur
Spreker: drs. Pieter Roelofs, conservator oude kunst van  Museum Het Valkhof
Titel: De gebroeders van Limburg, Nijmeegse meesters aan het Franse hof (1400-1416)

Korte inhoud: Het absolute hoogtepunt van de middeleeuwse schilderkunst. Zo noemen kunsthistorici en liefhebbers de miniaturen van de gebroeders Van Limburg. Hun schilderingen bepalen vandaag de dag nog het beeld van het religieuze, adellijke en alledaagse leven in de Middeleeuwen.
Voor het eerst wordt aan deze scheppers van Les Très Riches Heures en Les Belles Heures - wereldberoemde getijdenboeken, gemaakt in opdracht van de machtige Franse hertog Jean de Berry - een overzichtstentoonstelling gewijd. De primeur is aan Museum Het Valkhof in Nijmegen, de stad waar de drie broers kort voor 1400 werden geboren (in de Burchtstraat) en hun opleiding genoten voordat ze hun 'transfer' maakten naar Frankrijk.
De ambitieuze expositie De gebroeders Van Limburg. Nijmeegse meesters aan het Franse hof (1400-1416) vindt plaats van 30 augustus tot en met 20 november 2005. Voor het eerst en voor het laatst worden zoveel originele manuscripten tegelijk getoond, die Paul, Herman en Johan van Limburg hebben geïllustreerd. Maar liefst vier van de (ons bekende) zes boekwerken zijn er te zien. Hart van de tentoonstelling vormen 17 originele pagina's uit Les Belles Heures, afkomstig uit het Metropolitan Museum of Art in New York.
(Aanbevolen: de aan de gebroeders gewijde special van www.noviomagus.nl)

Tijdens de vijfde lezingenavond van 2005 presenteerde Maarten Hageman, auteur van Het kwade exempel van Gelre en medewerker aan de nieuwe Nijmeegse stadsgeschiedenis, het spannende verhaal van de voorvallen in Nijmegen tijdens de Beeldenstorm en de rechtzaken die er op volgden, onder de titel:Het 'kwade exempel van Gelre': de stad Nijmegen. de Beeldenstorm en de Raad van Beroerten, 1566-1568. Een volle aula van Museum het Valkhof vormde zijn dankbare gehoor.

Het begin van de Tachtigjarige Oorlog behoort ongetwijfeld tot de kleurrijkste episodes van de Nederlandse geschiedenis: de onbuigzame landsheer koning Filips II wiens harde godsdienstpolitiek en meedogenloze plakkaten steeds meer weerstand opriepen, de gevreesde 'Spaanse' Inquisitie, het Verbond der Edelen dat met veel vertoon een smeekschrift voor meer tolerantie aanbood, massaal bezochte hagenpreken en uiteindelijk de bekende Beeldenstorm, waarbij fanatieke menigtes honderden kerken, kloosters en kapellen vernielden. Het vervolg is nog altijd algemeen bekend. Vanuit het verre Spanje stuurde een diep gekwetste koning Filips de 'IJzeren Hertog' van Alva naar de Nederlanden om met harde hand iedereen te straffen die zich tegenover God en de koning had misdragen.

In 1569 sprak Alva's beruchte Raad van Beroerten ('Bloedraad') een opvallend hard vonnis uit over Nijmegen: tientallen inwoners en stadsbestuurders werden als 'ketters' en 'rebellen' voor eeuwig verbannen uit alle landen van koning Filips, terwijl al hun eigendommen werden geconfisqueerd. Waarom riep Alva deze stad zo hardhandig tot de orde? Voor het antwoord op deze vraag deed Maarten Hageman intensief onderzoek in de archieven van Gelderse steden en van de Raad van Beroerten. Het resultaat was een fascinerend relaas over de autonome Vrije Rijksstad Nijmegen. Een relaas dat onder meer de herbouwplannen voor het Nijmeegse donjon in een onverwacht licht plaatst. En horen daar eigenlijk wel rood-zwarte luiken op?

Aanbieding Numaga Jaarboek 2005

Het nieuwe Numaga Jaarboek 2005 is op zaterdag 10 december 2005 gepresenteerd in de feestzaal van het Kolpinghuis, Smetiusstraat 1, Nijmegen.
Tijd: 10-13 uur
Dit nieuwe jaarboek is in aansluiting bij de viering van 'Nijmegen 2000 jaar' gewijd aan het thema 'Feest in de stad'.
Prof. dr. G. Rooijakkers (hoogleraar Nederlandse etnologie UvA) hield over dit thema een causerie.
Verder gaf de heer R. Meijers, de restaurator van Museum Het Valkhof, een diapresentatie over het onderwerp van een van de andere artikelen in het Jaarboek, namelijk de ontmaskering van vervalste Christusmonogrammen op recente archeologische vondsten uit Nijmegen en omgeving.