NUMAGA

Vereniging tot beoefening van de Geschiedenis van Nijmegen en Omgeving

Jaarboek Numaga

Jaarlijks rond de jaarwisseling publiceert Numaga het Jaarboek Numaga, dat gratis aan de leden ter beschikking wordt gesteld. Vele aspecten van het Nijmeegse verleden zijn in deze jaarboeken in de loop der jaren aan de orde geweest. De reeks Jaarboeken startte in 1991. Klik hier voor een lijst met artikelen op naam van de auteur.

Voordien, vanaf de oprichting in 1954 tot 1991, publiceerde de vereniging een paar keer per jaar het tijdschrift Numaga, "tijdschrift gewijd aan heden en verleden van Nijmegen en omgeving". De inhoudsopgave van de jaargangen 1954-1990 is eveneens op de Numaga-site beschikbaar. . Een lijst met artikelen op auteursnaam vindt u hier. In het tijdschrift zijn regelmatig boeken over Nijmegen gerecenseerd. Klik hier voor de lijst van boekbesprekingen die in het Numaga-tijdschrift zijn verschenen. Voor een lijst van korte berichten en mededelingen, eveneens gerangschikt naar auteur: klik hier.

De integrale tekst van de Jaarboeken tot en met het Jaarboek 2004 is te raadplegen op de Numaga-cd-rom die in juni 2005 is verschenen. Op deze cd-rom vindt u alle publikaties van Numaga vanaf 1954 tot en met 2004. Voor bestelinfo, klik hier.

Een jaarboek met als hoofdthema 'religie'. Naast de zeven artikelen rond dit thema bevat dit Jaarboek ook weer volgens traditie een artikel over aanwinsten van Museum Het Valkhof, een Kroniek van Nijmegen over 2006 en een lijst met in 2006 verschenen publicaties over de geschiedenis van Nijmegen.

Een vervolg op de collectie Nijeegse biografieën verschenen in 2004. Ook van dit deel had  Paul Begheyn  de eindredactie, en een groot aantal auteurs leverde een of meer biografieën.
Naast deel 2 van het Nijmeegs biografisch woordenboek bevat dit Jaarboek ook weer volgens traditie een artikel over aanwinsten van Museum Het Valkhof, een Kroniek van Nijmegen over 2005 en een lijst met in 2005 verschenen publicaties over de geschiedenis van Nijmegen.

Voorzitter De Vet over activiteiten en voor de geschiedenis van Nijmegen relevante gebeurtenissen binnen en buiten de vereniging.

144 biografische schetsen van Nijmegenaren door 44 auteurs.
Een lijst van de besproken Nijmegenaren vindt u hier.

Tekeningen, etsen en prentboeken van de Nijmeegse kunstenaar Jan van Call, die museum Het Valkhof in de afgelopen decennia verwierf

Harry van Enckevort bespreekt De aardwerken van Groesbeek: een aquaduct voor de Romeinse legioensvesting van Nijmegen? van P.A.C. Schut
Pim Kooij bespreekt, Nijmegen. Geschiedenis van de oudste stad van NederIand.   Hans Bots, Jan Brabers, Paul Klep, Jan Kuys, Willem Willems, Corrie-Christine van der Woude (red.)
Maarten Prak bespreekt Het kwade exempel van Nijmegen: de stad Nijmegen, de Beeldenstorm en de Raad van Beroerten, 1566-1568 van Maarten Hageman
Paul Begheyn SJ bespreekt Navel van 't land. Nijmegen in gedichten van WAM de Moor, en 2000 jaren Nijmegenaren van Jaap van den Born,
Willem Jan Pantus bespreekt Een notabel domein. De geschiedenis van het Nederrijkswald van Klaas Bouwer

Een gerubriceerd overzicht van publicaties verschenen in 2000 die raken aan de geschiedenis van Nijmegen,  222 in getal.  Met index op auteurs.

Het Jaarboek 2005 heeft, niet per toeval, als thema: 'feest in de stad'. Nijmegen viert immers in 2005 zijn tweeduizendjarig bestaan.Zes artikelen uit het Jaarboek beschrijven de historie van feesten in de stad in de 16e tot en met de 20e eeuw. 
Daarnaast: een artikel over de vervalste Christusmonogrammen, (waarin de lezer natuurlijk node het antwoord mist op de vraag: who dunnit?);  over valsemunterij in de laat-Romeinse tijd en over de banden die er (al dan niet) bestaan tussen Rembrandt en Nijmegen.
En natuurlijk de traditionele onderdelen: kroniek van Nijmegen 2004; in 2004 verschenen publicaties over Nijmegen, en recensies van historische studies over Nijmegen. En de even traditionele, met een zekere regelmaat in het Jaarboek verschijnende bijdragen over aanwinsten van Museum Het Valkhof en over recente ontwikkelingen in het Regionaal Archief Nijmegen.

Voorzitter ad interim Termeer over voor de geschiedbeoefening in Nijmegen relevante gebeurtenissen binnen en buiten de vereniging.

De bezoeken van Keizer Karel V en prins Filips aan Nijmegen in 1546 en 1549.

Berichten van feesten uit 'Batoos grijze Vest', van illuminatie tot vrijheidsboom.

Oscar en Henri Leeuw jr. als ontwerpers van de historische optocht ter gelegenheid van de inhuldiging van koningin Wilhelmina in 1898

De familie Ivens en honderd jaar Nijmeegse feesten (1886-1988)

Een terugblik op het Nijmeegs carnaval

Een nabeschouwing

Vijf Christusmonogrammen op archeologische objecten

Functie en context van gietvormpjes voor Romeinse munten

Het permanente bruikleen van de Nederlandse Provincie der Jezuïeten

In 2004 en 2005 afgeronde projecten van het Regionaal Archief Nijmegen

P.L. Nève bespreekt Rechtbank Nijmegen 1811-1877, van C.P. Aubel
J. Roes bespreekt Tussen ambt en vrij beroep. Het notariaat tussen 1842 en 1999, van Ron de Jong
J. Piket bespreekt Historische Atlas van Nijmegen, van Billy Gunterman
R. Stenvert bespreekt Bouwen voor gezeten burgers, van Ineke Pey
W.J. Pantus bespreekt Om den gelove. Wederwaardigheden van Willemken van Wanray, van A.E.M. Janssen
P. Altena bespreekt De zolders kraken. De uitgeversfamilie Cohen te Nijmegen, Arnhem en Amsterdam, 1824-1951, van Marja Keyser
P. Begheyn bespreekt De pijn die blijft, Ooggetuigenverslagen van het bombardement van Nijmegen 22 februari 1944, van Bart Janssen
C. Lesger bespreekt De Nijmeegse onroerend goedmarkt 1570-1630, van Willy Niessen

179 boeken en artikelen die in 2004 zijn verschenen over de geschiedenis van Nijmegen. Met index op auteurs.

Het Jaarboek dat verschenen is in het jubileumjaar waarin Numaga haar 50ste verjaardag vierde, is een bijzondere uitgave: hierin geen artikelen over diverse aspecten van de Nijmeegse geschiedenis, zoals in eerdere jaarboeken, maar een reeks van 148 korte biografieën van bekende, belangrijke en/of in het licht van de lokale geschiedschrijving interessante Nijmegenaren.  Paul Begheyn had de eindredactie van dit biografisch woordenboek, en een groot aantal auteurs leverde een of meer biografieën.
Naast het biografisch woordenboek bevat dit Jaarboek ook weer volgens traditie een 'Kroniek van Nijmegen over 2003' en een lijst met in 2003 verschenen publicaties over de geschiedenis van Nijmegen.

Voorzitter Brabers over de lang-verwachte driedelige stadsgeschiedenis van Nijmegen die in 2005 zal verschijnen: Nijmegen, Geschiedenis van de oudste stad van het land.

Eindredacteur Paul Begheyn geeft een verantwoording van de keuze en opzet van het biografisch woordenboek, en kondigt en passant aan, dat er ongetwijfeld binnen 50 jaar een tweede deel met Nijmeegse biografieën zal verschijnen.

Een lijst van de besproken Nijmegenaren vindt u hier.

150 boeken en artikelen die in 2003 zijn verschenen over de geschiedenis van Nijmegen. Met index op auteurs.

Het Jaarboek 2003 bevat vijf bijdragen gewijd aan het interbellum. Herman van Run schreef over Studeren in het interbellum, Mathijs Sanders over rooms-katholieke literatuur, Jan Brabers over de radicale studenten van die tijd, Marijn Alofs over de werkverschaffing in Nijmegen (waaraan de Nijmegenaren onder meer het Goffertpark te danken hebben) en Toon Bosch over Groesbeek. O. Moorman-van Kappen schreef over 'De Gouden Eeuw van Gelre''.
Daarnaast bevat het Jaarboek de gebruikelijke onderdelen: bijdragen over aanwinsten van Museum Het Valkhof en het Archief, boekrecensies, de 'Kroniek van Nijmegen over 2002' en een lijst met in 2002 verschenen publicaties over de geschiedenis van Nijmegen.
De kaft wordt gesierd door de titelpagina van het studentenblad Vox Carolina uit 1927, met een linoleumsnede van Joan Colette.

Voorzitter Brabers over onder meer het komende Numaga-jubileum.

KUN-alumnus Herman van Run kijkt terug op zijn jaren als scholier van het Dominicus-college en student aan de Nijmeegse universiteit.

Over gezaghebbende en rebelse tijdschriften, verschenen tussen de beide wereldoorlogen in Nijmegen

Het Nijmeegse studentenblad Vox Carolina bood in het interbellum een stem aan radicale studenten van diverse pluimage: welke politieke kleuren hadden ze?

De vakbonden probeerden in de tijd van de werkverschaffing de werkomstandigheden op een wat hoger peil te krijgen, en vochten daarbij ook onderling menig conflict uit. Een fascinerend en onthullend verhaal over problemen tussen bonden en leden en tussen bonden onderling

Sociaal-economische en sociaal-culturele ontwikkelingen in Groesbeek tussen de beide wereldoorlogen.

Een overzicht van aan Gelre gewijde tentoonstellingen.

Een beschrijving met afbeeldingen van recent verworven prenten en tekeningen.

In 2003 werkte het Archief aan het toegankelijk maken van het Dobbelman-archief en aan een ambitieus project, 'De Woonomgeving', waarin onder meer informatie over Nijmeegse percelen binnen de oude stadsmuren via internet toegankelijk moet worden gemaakt. Rob Camps doet verslag.

Harry van Enkevort bespreekt Romeins Nijmegen boven het maaiveld. Reconstructies van een verdwenen architectuur. Auteurs: Annelies Koster, Kees Peterse en Louis Swinkels, met een bijdrage van Marc H.J.M. Kocken. Een uitgave van Museum Het Valkhof.
Joos van Vugt bespreekt De Josephscholen 1877-2002 van Jos Beke.Een jubileumuitgave ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de Stichting St.Josephscholen.
Paul Begheyn bespreekt De Nijmeegse Pallas. De geschiedenis van de kwartierlijke academie en medische faculteit, 1655-1679, van Hans Bots en Toon Kerkhoff. Verschenen bij het 50-jarig bestaan van de medische faculteit van de universiteit van Nijmegen.
Toon Bosch recenseert Driekwart eeuw Maas-Waalkanaal. Verschenen bij gelegenheid van het 75-jarig bestaan van het kanaal.
J.M. Peet introduceert De interactie tussen overheid en de elektriciteitssector in Nederland. De ontwikkeling van het nutsbedrijf PGEM naar de energieonderneming NUON (1916-2001), een proefschrift van W.Vlijm.
Ter gelegenheid van de 400e sterfdag van Petrus Canisius SJ organiseerde de Frankfurter Philosophisch-Theologische Hochschule een symposium over de nauw met Nijmegen verbonden Jezuïet. De symposium-bijdragen zijn gebundeld in Petrus Canisius SJ (1521-1597). Humanist und Europäer. Hrsg Rainer Berndt SJ, Berlin. Patrizio Foresta wijdt er een bespreking aan.

150 boeken en artikelen die in 2002 zijn verschenen over de geschiedenis van Nijmegen. Met index op auteurs.

De kaft van het Jaarboek 2002 wordt gesierd door het zelfportret van de in Nijmegen geboren  beeldhouwer Johan Gregor van der Schardt (Rijksmuseum Amsterdam, in 2005 te zien in Museum Kurhaus Kleef), over wie Frits Scholten een artikel schreef. Het Jaarboek is verder voor een belangrijk deel gewijd aan Johannes In de Betouw, de 18e eeuwse jurist en oudheidkundige aan wie Nijmegen een archeologische verzameling te danken heeft, een reeks geschriften over oudheden en last but not least het behoud van de twee burchtkapellen op het Valkhof.

In dit voorwoord laat Numaga-voorzitter Brabers de antwoorden van historici de revue passeren op de prangende vraag: Hoe oud is Nijmegen eigenlijk? Voor het antwoord van Brabers, klik hier.

Een biografische schets van de 18e eeuwse bestuurder en oudheidkundige, die in 1795 tevergeefs de Valkhofburcht van de slopershamer trachtte te redden.

Het tot 2002 onuitgegeven manuscript van In de Betouw getiteld Verhandeling betreffende de overgeblevene Gedenkstukken van het Romeinsch krygsleger van Neder-Germanie, opgedolven in de omtrekken der aloude winterlegeringen en een korte inleiding daarop. Artikel lezen? Klik hier

De lotgevallen van In de Betouws oudheidkundige collectie na zijn dood. Slechts een klein deel van de verzameling keerde na een veiling naar Nijmegen terug.

Een overtuigende identificatie van een echtpaar op een zeventiende-eeuws schilderij in het bezit van het Oud-Burgeren Gasthuis.

Voer voor genealogen: Nijmeegse bidprentjes van vóór 1800 uit de verzameling van het Antwerpse Ruusbroecgenootschap.

Van der Coelen, conservator oude kunst van Museum Het Valkhof, presenteert recente aanwinsten van het museum: schilderijen en tekeningen van Nijmeegse stadsgezichten en landschappen

Het zelfportret van de in Nijmegen (1530) geboren beeldhouwer Van der Schardt, in 1980 ontdekt op een Londense kunstmarkt en 20 jaar later aangekocht door het Rijksmuseum.

Nijmegens plaatsvervangend archivaris Camps geeft een kijkje in de keuken van het Archief-werk: hoe arriveren de archieven van buurgemeenten in Nijmegen, en wat is en wordt ervan beschreven?

In de rubriek Recensies bespreekt Paul Begheyn Das Stundenbuch der Sophia van Bylant, van Rainer Budde & Roland Krischel (Hrsg.), over een in de Nijmeegse regio ontstaan Getijdenboek in bezit van het Wallraf Richartz Museum in Keulen.
Jan Kuys bespreekt een Nijmeegs proefschrift over Die städtische Münzprägung zu Deventer und Nimwegen 1528/43-1591 van St. S. Gropp.
H.J. Selderhuis schrijft over Verboden en getolereerd. Een onderzoek naar lutheranen, lutheranisme en Lutherse gemeentevorming ten tijde van de Republiek, van K.G. van Manen
Peter Altena beschrijft de twee boeken die in NEC's jubileumjaar 2000 zijn verschenen over de geschiedenis van de Nijmeegse voetbalclub: De historie van NEC, van Jaap van Essen, en Hillemuil NECS, van Michel Gunsing e.a.

Wie de publikaties die jaarlijks over Nijmegens historie verschijnen, wil bijhouden, moet over enig zitvlees beschikken: de teller van Peter Altena blijft in 2001 steken bij 152 stuks. Met index op auteurs.

Het Jaarboek Numaga 2001 kent, net als de voorgaande edities, een gevarieerde inhoud. Op de plaats van het traditionele archeologische artikel van prof. dr. J.K. Haalebos staat nu helaas zijn necrologie van de hand van prof. dr. J.A.K.E. de Waele. De redactie ontving de definitieve versie van de necrologie op de donderdag voorafgaand aan het ongeluk dat prof. De Waele noodlottig werd. De redactie herdenkt hem in het voorwoord.
De omslag van het Jaarboek 2001 wordt gesierd door een foto van een fragment uit de gerestaureerde Kleine Zaal van Concertgebouw 'De Vereeniging' met de schildering Pastorale van Henri Leeuw jr., 1917 (foto Anita Pantus 2000).

De Waele, hoogleraar Klassieke Archeologie aan de KUN te Nijmegen, gedenkt Jan Kees Haalebos, hoogleraar in de Provinciaal-Romeinse Archeologie, plotseling overleden op 6 maart 2001, en zijn grote verdiensten voor onder meer de geschiedschrijving van Romeins Nijmegen

Dit artikel van Kuys bestaat uit een vertaling van de originele Italiaanse tekst van Guicciardini en een toelichting daarbij: hoe zag een Italiaan uit de zestiende eeuw het Nijmegen van die tijd?

Pantus doet uitgebreid verslag van de restauratie van de onlangs heropende Kleine Zaal van Concertgebouw De Vereeniging, een van de mooiste Nijmeegse monumenten uit de twintigste eeuw

Een gerubriceerd overzicht van publicaties verschenen in 2000 die raken aan de geschiedenis van Nijmegen, ruim 220 in getal.  Met index op auteurs.

In de recensies worden boeken besproken over de voormalige gemeentearchivaris Daniëls, de Nijmeegse Stichting voor Kamermuziek, Ida Frye en de Heilig Landstichting.

Het Jaarboek 2000 biedt weer, vanaf de stichtingsdatum van de stad, via het ontstaan van Lindenholt en Neerbosch, de lotgevallen van de bibliotheek van de Nijmeegse jezuïeten en de historie van De Wedren tot memorabele gebeurtenissen uit het jaar 1999, een keur van verhalen over de Nijmeegse geschiedenis, rijk geïllustreerd met tekeningen en foto's. En verder: een bibliografie van in 1999 verschenen publicaties die raken aan de geschiedenis van Nijmegen. De afbeeldingen op de kaft zijn ontleend aan de stadsplattegrond van Nijmegen van Henrik Feltman, te zien in Museum het Valkhof, en stellen de drie dorpen van het Schependom voor: Hees, Neerbosch en Hatert.

Een Romeins militair diploma, dat in 1998 in het Over-Betuwse Elst werd gevonden, vormde voor Jan-Kees Haalebos de aanleiding om in te gaan op de betekenis van keizer Traianus voor de stedelijke ontwikkeling van Romeins Nijmegen. Hij komt tot de conclusie dat Nijmegen in het jaar 98 na Christus of kort daarna van keizer Traianus stadsrechten moet hebben gekregen. Nijmegen heeft dus in 1998 een jubileum onopgemerkt voorbij laten gaan.

Nog wèl op tijd kon Bert Thissen aandacht besteden aan een ander jubileum. In 2000 is het precies 700 jaar geleden dat graaf Reinoud van Gelre concessie verleende om de bossen 'Lyndenholt' en 'Honicholt' in cultuurland om te zetten. Thissen behandelt diepgaand de omstandigheden waaronder de nederzettingen Lindenholt en Honicholt/Neerbosch zijn ontstaan.

Paul Begheyn S.J. beschrijft de lotgevallen van de bibliotheek van Nijmeegse jezuïeten vanaf de zeventiende eeuw tot en met 1973, toen de bibliotheek grotendeels aan de universiteit van Maastricht werd verkocht. Alleen de incunabelen berusten thans nog in het Nijmeegse Berchmanianum.

Peter van der Coelen beschrijft enige opmerkelijke, recent verworven prenten en tekeningen uit de collectie van Museum Het Valkhof, onder meer van de Valkhofburcht, de voormalige Boddelpoort, het dorp Hees en het landschap bij Cuijk.

Een gerubriceerd overzicht van publicaties verschenen in 1999, die raken aan de geschiedenis van Nijmegen, ruim 130 in getal.  Met index op auteurs.

In 1999 vierde Numaga het 45-jarig bestaan. Ter gelegenheid van dit negende lustrum is aan de leden een lezingenprogramma aangeboden waarin de historische ontwikkeling van de openbare ruimte van de stad centraal stond: "Nijmegen, gezichten van een stad in verleden en toekomst". In het Jaarboek 1999 zijn vijf van deze lezingen opgenomen, en bovendien de Kroniek van Nijmegen 1998, een bijdrage van de stadsarchivaris over het Gemeente-archief in 1997 en 1998 en een bibliografie van publicaties over de geschiedenis van Nijmegen, verschenen in 1998. 

Stadsarcheoloog Jan Thijssen bespreekt in dit artikel de overgang van late Oudheid naar vroege Middeleeuwen. Dat Nijmegen in die periode continu bewoond is geweest, bevestigt hij aan de hand van enkele recente opgravingen in de Nijmeegse binnenstad

Bert Thissen laat de stedelijke ontwikkeling zien die Nijmegen doormaakte in de twaalfde en dertiende eeuw, de periode waarin de stad de voor ons herkenbare contouren kreeg

In de bijdrage van Ekkers en Ganzevles komt de groei aan de orde die Nijmegen in de twintigste eeuw heeft doorgemaakt. Vele, wel en niet uitgevoerde, uitbreidingsplannen - van Willemskwartier tot Waalsprong - passeren hier de revue. De ruimtelijke omvang van de stad is constant toegenomen, maar de bevolking is na 1970 nauwelijks meer gegroeid en zelfs gedurende enige jaren afgenomen. Dank zij de Waalsprong lijkt Nijmegens inwonertal weer in opwaartse richting te gaan.

Meeuwissen presenteert enkele belangrijke onderdelen uit de jaarverslagen van het Gemeente-archief over 1997 en 1998

Belangrijke en minder belangrijke gebeurtenissen in het Nijmegen van 1998 kort op een rij.

Een gerubriceerd overzicht van publicaties verschenen in 1998, die raken aan de geschiedenis van Nijmegen, ruim 150 in getal. 

Redactie Jaarboek  2006

Drs. P.S.I. Altena
P.J. Begheyn S.J.
Drs. P.W. van den Broeke
Drs. R.L.M.M. Camps
Mw. drs. M.E.B. Derks
Dr. J.P.A. van Vugt
Prof. dr.A.W.M.F. van de Sande, voorzitter
Dr. W. J. Pantus, secretaris-eindredacteur

Redactiesecretariaat

Redactie Jaarboek Numaga
p/a Het Archief
Postbus 9105
6500 HG Nijmegen. 

Jaarboek bestellen of kopen?

U kunt als niet-lid het Jaarboek Numaga 2006, 2007 of 2008 bestellen/kopen bij de boekhandel. Of stuur een berichtje aan Stan Brinkhoff.
Prijs: € 20 excl. verzendkosten. 

De jaarboeken vanaf 1992 t/m 2005 zijn eveneens nog verkrijgbaar.
Prijs: € 10 excl. verzendkosten