Nieuws van Numaga

Numaga-ledenenquête 2010
Begin februari wordt aan alle leden van Numaga een enquêteformulier gestuurd. Het bestuur stelt uw mening zeer op prijs en wil haar beleid graag op uw mening afstemmen.
Vul het formulier dus in en zend het terug.
U kunt het ook hier downloaden en als bijlage per e-mail aan de penningmeester terugsturen (penningmeester@numaga.nl).

---

Tweede lezing van het verenigingsjaar:
Breken met het verleden. Herinneren en vergeten op het Valkhof in de Bataafse revolutiejaren

Op dinsdag 13 april vanaf 20 uur zal dr. Sandra Langereis in het Kolpinghuis (Smetiusstraat 1) spreken over het onderwerp van haar in januari 2010 verschenen nieuwe boek Breken met het verleden. Herinneren en vergeten op het Valkhof in de Bataafse revolutiejaren, uitgegeven door Vantilt.
Daarin zet zij de achtergronden uiteen van de afbraak van de Valkhofburcht in de jaren 1796-1797 en plaatst zij die voor Nijmegen zeer ingrijpende gebeurtenis in het licht van de recente herbouwdiscussie omtrent de Donjon. De spreekster is van mening dat in de herbouwdiscussie omtrent de Valkhofburcht en de Donjon twee zaken over het hoofd worden gezien. Zij zal uitleggen waarom, ten eerste, niet alleen de bouw van de Valkhofburcht een plaats in de collectieve herinnering verdient. Ook de afbraak van de burcht mag, zo luidt een van de conclusies van haar studie, worden herinnerd als een memorabele daad. Ten tweede zal zij ingaan op het cultuurhistorische belang van het dadelijk na de afbraak aangelegde stadspark op het Valkhof van landschapsarchitect Zocher, en een pleidooi houden voor een restauratie van het Valkhofpark van 1800. Zie ook www.vantilt.nl Dr. Sandra Langereis is historica. Zij woont in Amsterdam en werkt als docent geschiedenis aan de Universiteit Leiden. In 1999 gaf zij ter gelegenheid van de opening van Museum Het Valkhof een vertaling uit van het boek Nijmegen, stad der Bataven van de 17de-eeuwse Nijmeegse predikant Johannes Smetius. In 2001 promoveerde zij op haar boek Geschiedenis als ambacht. Oudheidkunde in de Gouden Eeuw: Petrus Scriverius en Arnoldus Buchelius. Sindsdien heeft zij in Museum Het Valkhof, in het Regionaal Archief Nijmegen en in het Gelders Archief onderzoek verricht naar het Nijmeegse Valkhof als 'herinneringsplaats'.

---

Op dinsdag 26 januari 2010 vond in het Kolpinghuis, Smetiusstraat 1 te Nijmegen een Bijzondere Algemene Ledenvergadering plaats. De agenda telde slechts één punt namelijk de voorziening in de vacature van het voorzitterschap. Voorzitter prof.dr. Jan de Vet heeft namelijk het einde van de overeengekomen zittingsperiode bereikt. Het bestuur heeft prof.dr. Jos Joosten, hoogleraar Nederlandse letterkunde aan de Radboud Universiteit, bereid gevonden om het voorzitterschap de komende jaren te bekleden als opvolger van prof. De Vet. De ledenvergadering heeft hiermee ingestemd.

Aansluitend op de bijzondere ledenvergadering vond de eerste lezing van 2010 plaats die werd gehouden door drs. Ger de Wind en handelde over:
De geschiedenis van vijftig jaar Philips Nijmegen, 1953-2003
De uitvinding van de transistor in 1947 heeft de enorme revolutie in de communicatie veroorzaakt waarvan we nu getuige zijn. Dat dit zou gaan gebeuren was al snel duidelijk. De zeer sterke positie van Philips op de markt van radiobuizen werd bedreigd en Philips moest dus meedoen aan de verder ontwikkeling van transistors. De Raad van Bestuur besloot daarom snel een eigen halfgeleiderbedrijf te stichten. In Eindhoven was daarvoor geen personeel beschikbaar dus kwam men in 1953, min of meer bij toeval, in Nijmegen terecht. Het bedrijf ontwikkelde zich al na enige jaren tot het grootste van Nijmegen, maar maakte ook alle ups en downs mee van de zich razendsnel ontwikkelende halfgeleiderindustrie. Die snelle groei leidde tot allerlei ingrijpende organisatorische en sociale veranderingen en tot spanningen met de leiding in Eindhoven, maar Philips Nijmegen slaagde er in op halfgeleidergebied een grote speler te worden. Tot men in de jaren tachtig de ontwikkelingen niet meer kon bijhouden en probeerde via een inhaalslag de achterstand in te halen. . Spreker drs. Ger de Wind heeft de gehele ontwikkeling van de halfgeleidertechnologie meegemaakt, zowel in de research, waar hij tot hoofdingenieur werd benoemd, als bij Philips Nijmegen, waar hij operations manager van fabrieken was. Na zijn pensionering is hij cultuurwetenschappen gaan studeren aan de Open Universiteit. In 2004 studeerde hij af op een scriptie over de geschiedenis van Philips Nijmegen. Hij was tevens voorzitter van het redactieteam en medeauteur van het jubileumboek over Philips Nijmegen.

---

Lezing: Dagelijks leven van Katherina van Kleef op het Valkhof, 1457-1459
door: drs. Els Peters - Dinsdag 10 november 2009

Van Katherina van Kleef (1417-1476) liggen in het Gelders Archief in Arnhem enkele unieke keukenboeken. Deze huishoudrekeningen laten gedetailleerd de uitgaven zien voor eten en drinken en andere dagelijkse benodigdheden in de huishouding van de hertogin. De Numagalezing van 10 november gaat over het verblijf van Katherina van Kleef en haar zoon Adolf op de Valkhofburcht in Nijmegen. Aan de hand van drie bewaard gebleven keukenboeken uit 1457-1459 en een inventaris voor aanschaf van huisraad wordt een beeld geschetst van het burchtleven. Ook komen de voedingsgewoonten en de keuken aan het hof van Katherina van Kleef aan bod. Museum Het Valkhof presenteert dit najaar de grote tentoonstelling 'De wereld van Katherina. Devotie, demonen en dagelijks leven in de 15e eeuw' rond het belangrijkste 15e-eeuwse verluchte manuscript uit de Noordelijke Nederlanden: het Getijdenboek van Katherina van Kleef (uit ca. 1440). In de benedenverdieping van het museum is de tentoonstelling Met Katherina aan tafel ingericht.  Spreker drs. Els. F.M. Peters, historica, is gastconservator van deze tentoonstelling. Els Peters werkt als stafmedewerker bij de Universiteitsbibliotheek Nijmegen. Zij schrijft regelmatig over Nijmeegse geschiedenis, is redactievoorzitter van Nijmeegs Katern en bestuurslid van Numaga.

Noviomagus.nl en Bart Janssen ontvangen Numaga-penning
Zaterdag 10 oktober is de bekende Numaga-penning uitgereikt aan Henk Kersten en aan Bart Janssen voor hun bijdrage aan de geschiedenis van Nijmegen. Dit gebeurde bij gelegenheid van de viering van het 11e lustrum van de Nijmeegs historische vereniging Numaga. 'Zij verdienen de prijs omdat ze een bijzondere prestatie hebben geleverd aan bevordering van de kennis van de Nijmeegse geschiedenis', aldus Numaga-voorzitter prof. Jan de Vet.
Noviomagus.nl: meest innovatieve, informatieve en succesvolle historische project
'Fotograaf Henk Kersten heeft met de website Noviomagus.nl een fantastisch rijk en tegelijk uitermate handig opzoek- en communicatiekanaal, ontwikkeld', zo lichtte Jan de Vet toe. 'Dat het historische project goed werkt en laagdrempelig is, blijkt uit de meer dan een half miljoen bezoekers van de site, die voortdurend actueel historisch nieuws oplevert en een breed publiek enthousiast maakt om informatie aan te dragen over het Nijmeegs verleden.´ Volgens het juryrapport is Noviomagus.nl 'veruit het meest innovatieve, informatieve en succesvolle historische project van de afgelopen jaren.
De pijn die blijft: rijke informatiebron en uniek herinneringsmonument
'Bart Janssen verdient de Numaga-penning vanwege het monumentale project rondom zijn boek De pijn die blijft met ooggetuigenverslagen van het bombardement van februari 1944. Voorzitter Jan de Vet onderstreepte de conclusie uit het juryrapport: 'Daarvoor heeft Bart Janssen vanaf 1995 systematisch en zorgvuldig de getuigenissen van gewone Nijmegenaren over de oorlogsperiode opgetekend. Zo is een rijke informatiebron over het dagelijkse leven in die moeilijke oorlogstijd opgebouwd; een belangrijke aanvulling op de geschiedschrijving vanuit het perspectief van de menselijke beleving. Ook belangrijk is de actuele betekenis van zijn werk voor de verwerking van de traumatische ervaringen uit de oorlogsperiode. Kortom, een uniek indrukwekkend herinneringsmonument dat de penning meer dan waard is.'
Penning en oorkonde
De prijzen werden Zaterdag 10 oktober uitgereikt tijdens het programma van het 11de lustrum van Numaga in de historische Splendorfabriek aan de St.Annastraat. De jury bestond uit historicus prof. Paul Klep, mevr. Antoinette Gerhartl-Witteveen, oud-directeur museum Het Valkhof en Paul Begheyn. Het juryrapport is in te zien op Numaga.nl. Het is de vierde maal dat de zilveren legpenning met bijbehorende oorkonde door Numaga werd uitgereikt. Eerder ontvingen o.m. Stichting Nijmegen Blijft in Beeld, Paul Begheyn, Tom Smits en Maarten Jan Dongelmans de Numagapenning.
Klik hier voor het TV-verslag

Op de foto ziet u van links naar recht: Jan de Vet, Bart Jansen en Henk Kersten

---

Nieuwe Geschiedenisprijs voor scholieren
Op 10 oktober heeft de Nijmeegs historische vereniging Numaga een prijs gelanceerd voor scholieren onder het motto "Duik eens in de Nijmeegse Geschiedenis".
Deze jaarlijks uit te reiken prijs stimuleert leerlingen van Nijmeegse scholen om zich te verdiepen in de Nijmeegse geschiedenis. De prijs sluit goed aan bij het onderwijsprogramma en is opgezet met steun van Nijmeegse docenten en het Regionaal Archief Nijmegen.

Categorieën en soorten werkstukken
Een deskundige jury zal jaarlijks alle inzendingen - bijvoorbeeld profiel- en sectorwerkstukken - toetsen op criteria als inhoud, originaliteit en presentatie. Een indeling in drie categorieën, vmbo, havo en vwo, moet een eerlijke competitie garanderen.
De inzendingen mogen alle mogelijke verschijningsvormen hebben: audiovisueel, driedimensionaal, platte tekst, een website, en kunnen vanuit elk vak geïnitieerd zijn.
Er is één belangrijke voorwaarde: alle inzendingen dienen de geschiedenis van Nijmegen en directe omgeving als onderwerp te hebben. 
De tien grootste scholen voor voortgezet onderwijs hebben een contactpersoon aangewezen. In het stedelijk netwerk geschiedenisdocenten is een toelichting gegeven. Enthousiaste leerlingen kunnen bij hun docent aankloppen met ideeën.
Winnaars
Het bestuur van Numaga stelt jaarlijks per onderwijscategorie een geldbedrag beschikbaar (dit jaar € 150 per categorie) als prijs. Verder wordt een aanmoedigingsprijs
(ad € 50) uitgereikt. Op een feestelijke uitreiking worden winnaars, de begeleidende docent én hun scholen in het zonnetje gezet. De eerste keer zal dat gebeuren rond april-mei 2010. Mogelijk wordt de uitreiking gecombineerd met het jaarlijkse Voordrachtsfestival voor scholieren, om daarmee een nog breder draagvlak te creëren.
Ook het stedelijk steunpunt Cultuur en School én de Openbare Bibliotheek zijn betrokken.
Tijdens de Week van de Geschiedenis is er op 21 oktober 's middags een inspiratiemiddag voor vertegenwoordigers van het onderwijs in de Mariënburgkapel.
__________________________________________________________________________________________________________
 

Oudere lezingen en bijeenkomsten

Numagalezing 27 mei 2008

Nijmegen ligt aan de Waal. De Waal is de drukste scheepvaartweg in Europa. De ligging aan deze rivier betekent voor onze stad echter weinig. De meeste Nijmegenaren associëren de Waal slechts met de vele terrassen op de Waalkade.

In vroegere eeuwen was de band met de rivier echter veel hechter. Voor 1590 was Nijmegen een stad, die handel dreef met vele steden langs de Rijn. Tot in de 20e eeuw vertrokken van de Waalkade met een zekere regelmaat schepen met passagiers en vracht naar andere steden in Nederland. Door de frequente veerverbindingen behoorde een groot deel van de Betuwe tot het achterland van Nijmegen en niet tot het achterland van Arnhem.
Als stad aan de Waal was Nijmegen ook van strategisch belang. De forten in het huidige Nijmegen-Noord leggen hiervan nog steeds getuigenis af.
De omgeving van de stad werd herhaaldelijk door rivieroverstromingen geteisterd. Aan deze overstromingen is in het Valkhofmuseum nu een tentoonstelling gewijd. De wielen langs de dijken in Nijmegen-Noord markeren de plaatsen waar in vorige eeuwen de doorbraken vielen. Vanuit Nijmegen werd in deze tijden de hulp aan de getroffen gebieden georganiseerd.

Gerard van de Ven (Breda 1941) was tot 1 november 2006 bijzonder hoogleraar waterstaatsgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft met name onderzoek gedaan naar het rivierbeheer in Nederland. In 1976 promoveerde hij op een studie over het graven van het Pannerdens Kanaal. Reeds in 1974 heeft hij op verzoek van zijn promotor, prof dr. J.J Poelhekkke, in die jaren voorzitter van Numaga, voor Numaga een lezing gehouden over het rivierbeheer in de tijd van de Republiek.

Numagalezing 15 april 2008

Op dinsdag 15 april vond, aansluitend op de Algemene Ledenvergadering, in de aula van Museum Het Valkhof vanaf 20 uur de tweede Numagalezing van 2008 plaats. De heer dr. Harry Knipschild hield daar een lezing met de titel:

Ferdinand Hamer (1840-1900) was de zoon van een kruidenier in de Nijmeegse Molenstraat. Nauwelijks 25 jaar oud vertrok hij in 1865 uit zijn geboortestad om als missionaris de Chinezen te bekeren. Dat was makkelijker gezegd dan gedaan. Want hoe bekeer je een Chinees? En hoe reageerden de Chinezen op de komst van Ferdinand Hamer en andere Europese paters die ervan overtuigd waren dat zij het ‘ware geloof’ verkondigden en de ‘ongelukkige heidenen’ verlosten van de invloed van de duivel? Ferdinand was een pionier in het Chinese binnenland. En hij maakte carrière in de missie. Paus Leo XIII benoemde hem op 38-jarige leeftijd tot bissschop. Hamer deelde voedsel uit als er honger was, medicijnen als er zieken waren. Hij liet schooltjes bouwen voor de kinderen. En toch werd hij vermoord. Wat gebeurde er allemaal in dat verre China?

Harry Knipschild (1944) werkte in de muziekbusiness en was direct betrokken bij de carrière van onder anderen ABBA, Bee Gees, Rolling Stones en Herman van Veen. In 1995 ging hij geschiedenis in Leiden studeren. In 2005 promoveerde hij op een proefschrift over het leven van bisschop Hamer. Onlangs verscheen zijn boek Soldaten van God. Nederlandse en Belgische missionarissen op missie in China in de negentiende eeuw (Uitgeverij Bert Bakker 2007, ISBN13: 9789035131934).

Numagalezing 22 januari 2008

Op dinsdag 22 januari vond in de aula van Museum Het Valkhof de eerste Numagalezing van 2008 plaats. De spreker was de heer dr. Vincent Hunink en zijn lezing had als titel:

Dr. Vincent Hunink (1962) is universitair docent Latijn en Vroegchristelijk Latijn aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij publiceert geregeld vertalingen van klassieke teksten. Recente boeken: Bedolven door de Vesuvius, Pompeii in 1000 graffiti (Budel 2007) en Woeste mensenharten. De eerste tragedies uit Rome ('s-Hertogenbosch 2007)

Aanbieding Numaga-jaarboek 2007, 1 december 2007

Op zaterdag 1 december hebben tussen 10 en 11.30 uur in de grote zaal van het Kolpinghuis (Smetiusstraat 1) de jaarrede van de voorzitter en de aanbieding van het Numaga Jaarboek 2007 plaatsgevonden en konden Numagaleden aansluitend meteen hun exemplaar van het jaarboek in ontvangst nemen. Dit nieuwe jaarboek heeft religie als hoofdthema.
Prof.dr. Joris van Eijnatten, hoogleraar Cultuurgeschiedenis aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, hield voorafgaand aan de aanbieding een lezing onder de titel

"Op de bres voor de gematigde Verlichting: religie en vrijheid van drukpers in de 18e eeuw".

Wie niet in de gelegenheid is geweest het jaarboek bij de aanbieding op te halen, krijgt het jaarboek thuisgestuurd (N.B. er is dus geen gelegenheid meer het jaarboek tussentijds op het Regionaal Archief af te halen!!)

Numagalezing, 20 november 2007

Op dinsdag 20 november vond in de aula van Museum Het Valkhof de vijfde Numagalezing plaats. Daar hield de heer Billy Gunterman vanaf 20 uur een lezing met als titel:

Naar een historisch katern van het Nijmeegse Schependom. Een oefening in het maken van een miniatlas

Drs. W.A. (Billy) Gunterman is in 1944 in Nijmegen geboren. Hij volgde de studie sociale geografie aan de RU te Nijmegen. Tot zijn pensioen in augustus 2006 is hij veertig jaar in het Onderwijs werkzaam geweest, waarvan 33 jaar aan de lerarenopleiding van de HAN. Hij verzorgde diverse publicaties op het terrein van geografie en vakdidactiek, waaronder de Historische atlas van Nijmegen. 2000 jaar ruimtelijke ontwikkeling in kaart gebracht (Nijmegen 2003) en is vaste medewerker van het aardrijkskundetijdschrift Geografie.

Numagalezing, 18 september 2007

Op dinsdag 18 september vond in de aula van Museum Het Valkhof de vierde Numagalezing plaats. Dr. ing. Kees Peterse sprak daar over:

De reconstructie van historische bouwwerken: van wetenschap tot verbeelding.

Verhandelingen over reconstructie richten zich veelal op de daadwerkelijke herbouw van verloren bouwwerken of onderdelen daarvan. Reconstructie omvat evenwel ook het onderzoek naar de verschijningsvorm (zoals materiaal, stijl, kleur) en andere facetten van het verloren bouwwerk (zoals functie en inrichting). Tijdens de eerste helft van de lezing bespreekt Peterse resultaten van het reconstructieonderzoek dat hij in samenwerking met Museum Het Valkhof en Bureau Archeologie van de gemeente Nijmegen tot dusver uitvoerde. Aan de orde komen de in Nijmegen opgegraven restanten van de volgende grote Romeinse bouwwerken: de commandantswoning op het Kops Plateau (praetorium), het monumentale hoofdkwartier van het Tiende Legioen bij de huidige Ubbergseveldweg (principia van de Legio X Gemina) en het uitgestrekte marktgebouw dat direct oostelijk van de legerplaats lag in het huidige Rooie Dorp (forum).
Het tweede deel van de lezing gaat over het toepassen van de kennis die uit het reconstructie­onderzoek is verkregen. Het accent ligt hierbij op de openbare ruimte. Peterse bespreekt de diverse toepassingsmogelijkheden aan de hand van voorbeelden uit binnen- en buitenland.

Kees Peterse is archeoloog en bouwkundige. Vanuit zijn onderneming PANSA BV maakt hij wetenschappelijk onderbouwde reconstructies van architectuur uit de Romeinse tijd en andere perioden (zie ook www.pansa.nl) . Tevens ontwerpt hij visualisaties en educatieve programma?s die betrekking hebben op de gebouwde omgeving en het bouwen in de Romeinse tijd, zoals blijkt uit de tentoonstellingen in Museum Het Valkhof van 2002-2003: Romeins Nijmegen boven het maaiveld en 2005-2006: Nijmegen: oudste stad van Nederland. Hij is lid van de Commissie Beeldkwaliteit van de gemeente Nijmegen.

Rondleiding Huize Heijendael, 29 mei 2007

Op dinsdag 29 mei organiseerde  Numaga een rondleiding door Huize Heyendael door mw. dr. Ineke Pey.
Huize Heyendael, in Nijmegen ook wel bekend als Kasteeltje Heyendael, vormde in het verleden het centrum van het landgoed Heyendaal waarop momenteel de Radboud Universiteit en het St. Radboud Ziekenhuis zijn gevestigd. Op het landgoed van 80 ha werd in 1912 met de bouw van het landhuis begonnen..Het imposante huis werd als particulier woonhuis ontworpen door architect Charles Estourgie in opdracht van Frans Jurgens, een margarinefabrikant uit Oss. In 1949 kwam de Sint Radboudstichting in het bezit van het landhuis en een deel van het landgoed. Huize Heyendael heeft al veel universitaire bewoners gehad en is tegenwoordig in gebruik als representatief centrum van de Radboud Universiteit.

Mw. dr. E.F.B. Pey werkte na haar studie en promotie aan de Nijmeegse universiteit op het Nederlands Architectuurinstituut te Rotterdam en aan de Vrije Universiteit te Amsterdam; momenteel is zij freelance kunsthistorica. Zij heeft verschillende boeken op haar naam staan en is o.a. de auteur van het recent verschenen boek: Landgoed en huis Heyendael te Nijmegen in verleden en heden (Nijmegen 2005, uitgave Radboud Universiteit). I

Numaga-lezing 17 april 2007

Dinsdag 17 april vond de jaarlijkse Algemene Ledenvergadering plaats in de aula van museum Het Valkhof, Kelfkensbos 59. In aansluiting hierop hield prof. dr. A. van de Sande een voordracht over Vrijmetselarij in Nijmegen.

Vrijmetselarij in Nijmegen. De lokale dimensies van een kosmopolitisch fenomeen.

Het onderzoek naar de cultuurhistorische betekenis van de vrijmetselarij is de afgelopen jaren in een stroomversnelling geraakt. Ook over de rol die de Nijmeegse loges sedert ca. 1750 in de stad hebben gespeeld, zijn aardig wat nieuwe gegevens aan het licht gekomen. In vogelvlucht zal worden ingegaan op de achtergronden van de commotie die in 1752 ontstond toen twee Nijmeegse dominees de aanval op de 'duivelse' vrijmetselarij openden. Voorts wordt de relatie tussen garnizoen en loge in kaart gebracht, van de Patriottentijd tot na het vertrek der Franse troepen in 1813 en het optreden van de avontuurlijke generaal en 'ingewijde in de 33e graad' Nicolas Daine, Provinciaal Commandant van Gelderland van 1816 tot 1821. In 1843 wordt de loge Sint Lodewijk heropgericht, met burgemeester F. Bijleveldt vijfendertig jaar lang als voorzittend meester. Mede door de komst van vele oud-Indiëgangers beleeft de loge in de jaren 1890 een ware bloeiperiode, culminerend in de bouw van een nieuwe 'tempel' aan de Waldeck Pyrmontsingel in egyptiserende stijl. In Nijmegen wordt dan ook het landelijk vrijmetselaarsblad 'L'Union Fraternelle' uitgegeven. Kolonel Thompson, de latere 'held van Albanië', is in de Nijmeegse loge als maçon geïnitieerd. Ten slotte wordt nog in het kort ingegaan op de positie van de vrijmetselaarsloge in het roomse bolwerk Nijmegen en op de kentering in de betrekkingen tussen de katholieke kerk en de maçonnerie sinds het Tweede Vaticaans Concilie.

Prof.dr. Ton van de Sande is cultuurhistoricus en was tot 2006 universitair hoofddocent aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. Sinds 2000 is hij tevens vanwege de Orde der Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden bijzonder hoogleraar 'Vrijmetselarij als geestesstroming en sociaal-cultureel Europees verschijnsel' bij de faculteit Godgeleerdheid van de Universiteit van Leiden. Hij is ondermeer auteur van de boeken Vrijmetselarij in de Lage Landen (1995) en God aan de Waal. Over 2000 jaar geloven in de stad (2005). Sinds 2006 is Ton van de Sande voorzitter van de jaarboekredactie van onze vereniging.

Numaga-lezing 16 januari 2007

Dinsdag 16 januari 2007 vond de eerste lezing van 2007 plaats. Martijn Wijngaards sprak over

De Zwaanridder tussen Nijmegen en Kleef

Wie in Kleef komt, kan niet om de Zwaanridder heen. Sinds de adellijke familie van de stad ooit de zwaan in het wapen heeft opgenomen, duiken her en der in de stad zwanensymboliek en verwijzingen naar het oude verhaal op. Bovendien is in de verteltraditie omtrent de Zwaanridder een aparte, Kleefse tak ontstaan, die - welbeschouwd - tamelijk schimmig is. Wie is de Kleefse Zwaanridder eigenlijk? En hoe is   het Zwaanbootje afgedreven van Nijmegen naar Kleef?

In zijn boek De wonderlijke historie van de Zwaanridder die in Nijmegen aankwam (2005) gaat de spreker kort in op de Kleefse equivalent van de 'Nijmeegse' Helias en de beroemde operaridder Lohengrin. Deze lezing geldt als een uitgebreide aanvulling op het boek, te bestellen via de website van de auteur (zie hierna). Daarin staat niet alleen een hertaling van de oudste, geheel overgeleverde Nederlandstalige versie van het Heliasverhaal, maar ook aantekeningen over de tijdgeest, de achtergronden en alle andere Zwaanridders. Geïnteresseerden vinden achterin het werk vele noten en een uitgebreide literatuurlijst. Kunstenares Moniek Kerckhoffs heeft speciaal voor deze uitgave een aantal bijzondere illustraties gemaakt.

Martijn Niek Arnold Wijngaards (Nijmegen, 1976) is docent Nederlands aan het Canisius College. Sinds 2005 zit hij in de redactie van het Nijmeegs Katern van Numaga. Daarnaast bereidt hij een proefschrift voor over een onderwerp met Middeleeuwse wortels. Voor meer informatie bent u van harte welkom op www.martijnwijngaards.nl/. Daar is ook de volledige tekst van de Numaga-lezing te vinden.

Aanbieding Numaga Jaarboek 2006

Op zaterdag 2 december 2006 sprak  volgens traditie de voorzitter de jaarrede uit tijdens een bijeenkomst in het Kolpinghuis, waarin het nieuwe Numaga Jaarboek 2006 werd gepresenteerd.
Het nieuwe jaarboek is het tweede deel van de Nijmeegse biografieën (in het jubileumjaar 2004 verscheen het eerste deel). Naar aanleiding van het verschijnen van dit deel hield prof.dr. Willem Frijhoff, hoogleraar Geschiedenis van de Nieuwe Tijd aan de Vrije Universiteit te Amsterdam,  een prikkelende voordracht over zin en onzin van lokale biografische woordenboeken, onder de titel:

Hoe Nijmeegs moet je zijn voor een stek in het stadsgeheugen?

Aansluitend konden Numaga-leden hun exemplaar van het jaarboek in ontvangst   nemen.
Het eerste deel van de Nijmeegse biografieën is nog verkrijgbaar. Zie onze Jaarboekpagina voor details. U kunt natuurlijk ook de Numaga-cd-rom aanschaffen, waarop behalve het Jaarboek 2004 ook alle andere Numaga-publikaties tot en met 2004 te vinden zijn.

Numaga-lezing dinsdag 14 november 2006

Dinsdag 14 november 2006 vond, in een goed gevulde aula van museum Het Valkhof,  de vijfde lezing van dit jaar plaats. Herman de Heiden en Pieter Roelofs spraken over

De schatten van de Vrede van Nijmegen (1678)

Nijmegen is in het buitenland bij velen bekend dankzij de Vrede van Nijmegen. In 1678 was Nijmegen even het centrum van Europa. Ambassadeurs en diplomaten van heinde en verre waren tijdelijk in de Waalstad om een oplossing te vinden voor een langdurige oorlog die Europa in zijn greep hield. In Nijmegen herinnert tegenwoordig helaas weinig of niets meer aan deze historische gebeurtenis. Museum Het Valkhof heeft met het inrichten van een Vrede van Nijmegen-zaal een eerste stap gezet om de belangrijke Vrede na 328 jaar weer zichtbaar te maken in de stad. Ook Nijmegen zou zijn belangrijke plek in de Europese historie meer moeten benadrukken, voor toeristen en voor de eigen burgers.
De Heiden begon met een bijdrage over de befaamde historische wandtapijten uit het Nijmeegse stadhuis, aangeschaft ten tijde van de Vrede van Nijmegen. Roelofs besprak de nieuwe Vrede van Nijmegen-zaal in Museum Het Valkhof.

Herman de Heiden is oud-medewerker van het Nijmeegse stadsarchief en docent van de Nijmeegse Volksuniversiteit. Drs. Pieter Roelofs is sinds 1 oktober 2006 conservator zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst van het Rijksmuseum te Amsterdam. Tot die datum was hij conservator oude kunst van Museum Het Valkhof.

Tijdens de discussie kwam onder meer het initiatief aan de orde van een werkgroep (met o.m. Melchior de Grood en Henk van de Sande) die de Vrede van Nijmegen meer onder de aandacht van stadsbewoners en toeristen willen brengen. Een grotere zichtbaarheid van de tastbare overblijfselen uit die tijd hoort daarbij. De gobelins terug naar het gemeentehuis!!

Jubileum Nijmeegs Katern: een muzikale zondagmiddag en een muzikale aflevering van Nijmeegs Katern

In 2006 vierde het Nijmeegs Katern zijn 20e verjaardag. En datwas een feestje waard.
De Numagaleden kregen eind september een dubbeldikke aflevering van het Nijmeegs Katern in de brievenbus met als thema: muziek in Nijmegen. Daarin passeren tal van historisch-muzikale onderwerpen de revue, van Romeinse vondsten tot moderne muziek.

Bovendien organiseerde de vereniging op 8 oktober 2006 een muzikale zondagmiddag 
met Nijmeegse liederen en Nijmeegse muziek. Een volle aula van het Keizer Karelcollege aan de Wilhelminasingel genoot van een origineel Nijmeegs programma:
- De Nijmeegse componist C.F. Müller (1796-1846)
  Ruud de Grood, piano; strijkkwartet uit Flos Campi
- Kinderliedjes, verzameld door de Nijmeegse taalkundige Jac. van Ginneken
  Dorien Langenkamp, zang; Joost Langeveld, piano
- Marialied uit het passiespel 'Het is volbracht' van Leo van Stijn
  Wilke Besetz, zang; Melchior de Grood, zang en gitaar
- Nijmeegse liedjes en anekdotes uit de Benedenstad
  Groep Nimweegs Lied & Leed
- Jazz uit de jaren vijftig en zestig
  Trio Jinx & Jazz

De Week van de Geschiedenis 2006 vond plaats van 14 tot 21 oktober en had als thema: Geloof en Bijgeloof.

Numaga organiseerde ter gelegenheid hiervan op 21 oktober 2006 een excursie voor leden waarbij "Wonderlijke Plekken" rond Nijmegen werden aangedaan. 50 Numaga-leden reisden die dag langs de grens tussen geloof en bijgeloof en zagen daarbij wonderlijke zaken:
-  in Kranenburg: het monumentje van de de Kreuzstock bij het Reichswald en de kerk van Kranenburg met haar vele verwijzingen naar historische banden met Nijmegen;
- in Emmerich: de St. Martinus met de beroemde kerkschat en het hier afgebeelde Lucca-kruis (Sint-Ontcommer?);
- in Elten, waar de geest nog rondwaart van de vorstin-abdissen die zo'n grote bijdrage hebben geleverd aan de rijkdommen van de Emmerichse kerkschat, en waar de heilige Machutus een gastvrij onderdak heeft gevonden nadat hij, althans zijn beeltenis, door Dordrechtse beeldenstormers in de Merwede geworpen en tegen de stroom in naar Elten afgedreven, door de Eltense kloosterdames uit de Rijn is gevist;
- en in Elst, waar bouwsporen van religieuze tradities van 20 eeuwen in de Grote Kerk te vinden zijn.

Bijzondere Algemene Ledenvergadering

Dinsdag 19 september 2006 was er een bijzondere Algemene Ledenvergadering met als enige agendapunt: de voorziening in de vacature van het voorzitterschap. Voorzitter prof.dr. Remieg Aerts heeft namelijk te kennen gegeven dat hij in het belang van het herstel van zijn gezondheid liever af wil zien van het bekleden van het Numaga-voorzitterschap in de eerstkomende tijd. Het bestuur heeft inmiddels interim-voorzitter prof.dr. Jan de Vet bereid gevonden om het voorzitterschap de komende jaren te bekleden als opvolger van prof. Aerts en wel tot november 2008.  De ledenvergadering stemde hiermee in.

Numagalezing 19 september 2006

Aansluitend op de bijzondere ledenvergadering presenteerde dr. Jan Brabers de vierde lezing van 2006:

Titus Brandsma in leven en herinnering (1881-2006). Bij het 125-ste gedenkjaar van zijn geboorte

Jan Brabers sprak eerst over de highlights van Brandsma's veelzijdige leven (mysticus, priester, hoogleraar, contactpersoon van de Nederlandse bisschoppen met de katholieke pers). Aansluitend behandelde hij de hoofdlijnen van de veelzeggende manieren waarop er na zijn tragische dood (1942) met zijn herinnering is omgegaan (geschiedschrijving van het verzet, Titus Brandsma Instituut, naamgeving van verkennersgroepen, wijkcentrum, studentenvereniging, scholen, Titus Brandsma Memorial, Titus Brandsma Museum (Bolsward), grootste Nijmegenaar) om daaruit ten slotte ook enige conclusies trekken over de betekenis die Brandsma tijdens zijn leven en daarna heeft gehad.

Dr. Jan Brabers was voorzitter van onze vereniging van 1996 tot en met 2004 en fungeerde als eindredacteur van het laatste deel van de vorig jaar verschenen geschiedenis van Nijmegen (drie delen). Eerder publiceerde hij o.a. een geschiedenis van de Katholieke Universiteit te Nijmegen (Proeven van eigen cultuur, 1998). Momenteel werkt hij als docent en onderzoeker aan de afdeling Geschiedenis van de Radboud Universiteit.

Numagalezing 30 mei 2006

Op dinsdag 30 mei hield dr. Joost Rosendaal een lezing over 'Patriotten in de Franse tijd in Nijmegen'.

Revolutie! Waar revolutie? De Nederlandse Revolutie (1783-1799) in Nijmegen

Op het eind van de achttiende eeuw vond in Nederland een revolutie plaats die de basis legde voor het moderne Nederland: een eenheidsstaat gebaseerd op democratie en mensenrechten. In de vaak heftige revolutionaire ontwikkelingen staat Nijmegen bekend als een stad waar het over het algemeen kalm was, 'Rustig tussen de onstuimige baren'. Het verblijf van de stadhouderlijke familie in Nijmegen (1787) en het slopen van de Valkhofburcht (1796) lijken hier de belangrijkste gebeurtenissen uit deze periode. Die zijn in elk geval in het historisch besef van de Nijmegenaren blijven hangen en hebben een afkeer van de revolutie gevoed.

Maar wat hield de Nederlandse Revolutie nu precies in? Klopt het beeld dat Nijmegen rustig was? En als dit zo was, waarom dan?

Dr. Joost Rosendaal is als docent politieke cultuurgeschiedenis verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij is de auteur van de boeken Bataven! Nederlandse vluchtelingen in Frankrijk, 1787-1795 (proefschrift, Nijmegen 2003), De Nederlandse Revolutie. Vrijheid, volk en vaderland 1783-1799 (Nijmegen 2005) en Staatsregeling voor het Bataafsche Volk 1798. De eerste grondwet van Nederland (Nijmegen 2005).

Een van de meest spectaculaire activiteiten ter viering van het 2000-jarig bestaan van Nijmegen in 2005 was ongetwijfeld de herbouw van de donjon op het Valkhof. Weliswaar niet in steen, maar in een tijdelijke vorm van steigerpijpen en zeildoek. Nijmegenaren en toeristen beklommen massaal de toren. De bedenker en initiatiefnemer van de bouw van de tijdelijke donjon is Jeroen de Groot. Met ondersteuning van Royal Haskoning en het Nijmeegs Cultuurfonds NVOB is de tijdelijke donjon gerealiseerd.

Het succes van de toren was zo groot dat al snel de roep om een definitieve herbouw klonk. Er kwam een gemeentelijk referendum waarin de Nijmegenaren zich over het al dan niet herbouwen van de donjon konden uitspreken.
Als voorbereiding op dit gemeentelijke referendum op dinsdag 7 maart organiseerde Numaga op dinsdag 21 februari een avond met lezing/debat over de mogelijke herbouw van de donjon.

Waarnemend Numagavoorzitter Jan de Vet verrichtte de aftrap met een fraai gedicht uit de tijd van de afbraak van de Valkhofburcht dat de weemoed van de Nijmegenaren van destijds over het verdwijnen van de  burcht in herinnering riep. Het debat werd vervolgens ingeleid door Paul Sars, sinds september decaan van de letterenfaculteit, en al wat langer hoogleraar Duitslandstudies, germanist en filosoof.Daarna kruisten een voor- en en een tegenstander van de herbouw de degens: de hoogleraar cultuurgeschiedenis Peter Rietbergen (pro) en de universitair docent en auteur van het boek Bataven! Joost Rosendaal (contra).
Na de inleidingen mengde het gehoor zich enthousiast, soms hartstochtelijk, in het debat. Ook de Nijmeegse gemeenteraad, die volgens een aantal sprekers onmogelijke condities aan de herbouw heeft gesteld, kreeg daarbij menige veeg uit de pan. Het bleef bij een woordenstrijd.

Wie meer informatie over de donjon en de verschillende standpunten over de herbouw wilde, kon daarvoor onder meer terecht bij:
- de website van de gemeente: www.nijmegen.nl,
- de website van Jeroen Brouwer, met  veel oude prenten van de Valkhofburcht: www.donjon2000.nl;
- de website www.donjon.nu, waar u onder meer de standpunten van enkele politieke partijen over de donjon kunt vinden.
- www.valkhofaffaire.nl, met 300 redenen om tegen de herbouw te stemmen.
- En nog meer oppositie: www.valkhofpark.nl
- De Gelderlander, www.gelderlander.nl, biedt veel informatie (doorklikken naar Nijmegen en donjon). Daar is ook het standpunt van staatssecretaris Medy van der Laan te vinden, die de herbouw niet ziet zitten.
- Wie hulp wilde bij het bepalen van zijn stem, kon terecht bij de stemwijzer van www.noviomagus.nl.

En de uitslag: 60 procent van de Nijmegenaren die zich uitspraken over de herbouw, is voorstander. Bouwen dus maar, zegt Paul Depla, Nijmegens PvdA lijsttrekker. Nijmegen wacht af.

De Numaga-cd-rom.

Vijftig jaar Numaga op cd-rom
Als afsluiting van het Numaga-jubileum van 2004 is begin juni 2005 de Numaga-cd-rom verschenen waarop in het verleden verschenen publicaties van Numaga zijn opgenomen, tezamen ruim 13.000 bladzijden.
De cd-rom bevat de volledige inhoud van het (gele) tijdschrift Numaga, jaargang 1 t/m 37, van alle tot nu toe verschenen Numaga Jaarboeken (1991 t/m 2004) en van het Nijmeegs Katern jaargang 1 t/m 18. Daarnaast zijn opgenomen rapporten en publicaties van de Vereniging Numaga, zoals lustrumboekjes, een boekje over de architect Oscar Leeuw, rapporten van de Numagagroep 'Behoud Stadsbeeld'/monumenten-werkgroep. en oude ledenlijsten.

Geschiedenis in een oogopslag
Niet alleen voor verzamelaars is de cd-rom aantrekkelijk. De belangrijkste troef ervan is dat de teksten op de cd-rom  doorzoekbaar zijn op willekeurige trefwoorden. Dank zij de ingebouwde zoekmogelijkheden kan in één zoekactie alle informatie uit die rijkgevulde 13.000 pagina's gefilterd worden. Wilt u weten wat er door Numaga gepubliceerd is over de godenpijler, het bombardement of de geschiedenis van Brakkenstein? U hoeft maar een paar trefwoorden in te voeren en u  krijgt de gezochte informatie op een presenteerblaadje aangereikt. Iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis van Nijmegen en omgeving kan met de cd-rom op een simpele manier toegang krijgen tot een rijke schatkamer een historische gegevens en beschouwingen.
Een tweede sterk punt van de cd-rom is de uitstekende kwaliteit van de afbeeldingen, te danken aan een bijzondere produktietechniek. De talrijke historische afbeeldingen en foto's, van oudsher een sterk punt van de Numaga-publicaties, komen haarscherp in beeld. Ook als digitaal blader- en kijkboek is de cd-rom dus een rijk bezit.

Publicatiegegevens
ISBN 90-74184-16-2
Titel: 50 jaargangen Numaga-publicaties 1954-2004:
met o.a. het Tijdschrift Numaga, het Jaarboek Numaga, Nijmeegs Katern, en artikelen van de Numagagroep "Behoud Stadsbeeld"
Eindredactie: P.J.W. Houwen

De prijs van de cd-rom is onlangs verlaagd en bedraagt nu € 40,- incl. verzendkosten. U kunt de cd-rom bestellen door  € 40,- over te maken op rekening nr. 972600 t.n.v. Penningmeester Numaga, Nijmegen, onder vermelding van 'Numaga-cd-rom'. U krijgt de cd-rom dan zo spoedig mogelijk thuisgestuurd.
Vermeld uw adresgegevens als u van Girotel gebruik maakt.
De cd-rom is ook verkrijgbaar bij boekhandel Augustinus aan de Groesbeekseweg en boekhandel Roelants in de Van Broeckhuyzenstraat.

Algemene ledenvergadering 2006 en tweede lezing 2006

De Algemene Ledenvergadering 2006 vond plaats op dinsdag 11 april.

Na het formele gedeelte van de Algemene Ledenvergadering hield Louis Swinkels een lezing over:

Visies op "Nijmegens voortijd". Een terugblik op 100 jaar archeologisch onderzoek in Nijmegen

Inhoud: Onder de titel 'Vraagstukken in de geschiedenis van Nijmegen's voortijd' publiceerde stadsarchivaris H.D.J. van Schevichaven honderd jaar geleden een uitgebreid artikel over de vroegste geschiedenis en topografie van Nijmegen (Bijdragen en Mededeelingen der Vereeniging Gelre 9, 1906, p. 1-89). Daarin borduurde hij voort op een eeuwenlange traditie van oudheidkundig onderzoek gebaseerd op bronnenstudie, topografische observaties en de inventarisatie van toevallig ontdekte bodemvondsten. Maar die traditie, in Nijmegen vooral belichaamd door Smetius en In de Betouw, kwam met de publicatie van Van Schevichaven tevens tot een eind. Van Schevichaven besefte zelf heel goed dat hij "slechts gissingen en vermoedens" kon presenteren, omdat hij de "logica van de spade" niet kon inroepen. Enkele jaren later konden anderen dat wel en na een reeks opgravingen in de periode 1910-1921 was vooral het beeld van Nijmegen in de Romeinse tijd radicaal veranderd. Na de Tweede Wereldoorlog zou dit beeld nog regelmatig worden bijgesteld door nieuwe uitkomsten van intensief archeologisch bodemonderzoek in Nijmegen zelf en door de ontdekking van verschillende inscripties elders in Nederland.
De publicatie van Van Schevichaven biedt een mooi houvast voor een terugblik op bijna een eeuw archeologisch onderzoek van Romeins Nijmegen. De vraagstukken die honderd jaar geleden centraal stonden, blijken voor een belangrijk deel nog altijd actueel. · Hoe is Nijmegen als burgerlijke nederzetting ontstaan, op wiens initiatief en op welk moment? · Wat was de relatie met de kampementen van het Romeinse leger in de directe omgeving? · Wanneer kreeg Nijmegen stadsrechten
Bij het formuleren van een antwoord op deze en andere vragen hebben de onderzoekers verschillende perspectieven gehanteerd en de "logica van de spade" heeft steeds ruimte gelaten voor verschillende interpretaties. Welke lijnen lopen er door het onderzoek van de archeologen die zich in de afgelopen eeuw met Romeins Nijmegen hebben beziggehouden? En tenslotte rijst de vraag wat we van voortgezet onderzoek kunnen verwachten.

Drs. Louis Swinkels is conservator archeologie van Museum Het Valkhof.

Numagalezing 17 januari 2006

Op de eerste lezingenavond van 2006 sprak Jan Buursink over het onderwerp:

Numaga en het Nijmegengevoel

Als vereniging ter beoefening van de lokale geschiedenis van Nijmegen is Numaga een sprekend voorbeeld van het Nijmegengevoel. Maar dat gevoel kan zich ook anders uiten dan in belangstelling voor de geschiedenis van de stad. In deze lezing worden de verschillende kanten van het Nijmegengevoel tegen het licht gehouden. Het aanknopingspunt is Numaga zelf, een vereniging met ruim 1000 leden in en buiten Nijmegen. Wanneer we kijken naar de geografische spreiding van het ledenbestand in Nijmegen dan zien we opmerkelijke zaken. Zo blijken er grote verschillen te bestaan tussen de wijken: heel veel in bijvoorbeeld Galgenveld en Hunnerberg, erg weinig in Lindenholt en Dukenburg. Hoe is dat te verklaren? Staan die verschillen op zich? Of is er misschien overeenkomst met de ruimtelijke spreiding van andere uitingen van betrokkenheid bij de stad, zoals de aanhang van voetbalclub NEC, de deelname aan de stemming over de herinrichting van Plein 1944 en de deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen van 2002?

Prof. dr. Jan Buursink (Enschede, 1935) is emeritus-hoogleraar Sociale Geografie van de Radboud Universiteit en woont sedert 1978 in Nijmegen. Hij is één van de auteurs van het boek Het eigentijdse Nijmegen, dat eind november 2005 onder redactie van hem en dr. Jacques van Dinteren is verschenen bij uitgeverij FAGUS te Aalten (€ 29,95). Het boek gaat speciaal in op de geografische structuur van het hedendaagse Nijmegen.

De Stichting Stadsgeschiedenis werd opgericht in 1999 op initiatief van Numaga, met als doel het uitbrengen van een integrale stadsgeschiedenis van tweeduizend jaar Nijmegen. De Stichting werkt daartoe samen met de gemeente Nijmegen, de faculteit Letteren van de KUN en de vereniging Numaga.

In september 2005 is bij uitg. Inmerc, Wormer, de langverwachte Stadsgeschiedenis verschenen onder de titel:
Nijmegen, Geschiedenis van de oudste stad van Nederland,
drie gebonden delen, rijk geïllustreerd, 1500 pagina's
ISBN 90 6611 230 1, prijs  € 85,-

Deel 1: Prehistorie en Oudheid. Redactie: dr. W.J.H. Willemsen e.a.
Deel 2: Middeleeuwen. Redactie: dr. J.Kuys; Nieuwe Tijd. Redactie: prof.dr.J.Bots
Deel 3: Negentiende en Twintigste eeuw. Redactie: dr. J.Brabers